Trẻ bị cảm lạnh, ho, sổ mũi: chăm sóc tại nhà thế nào và khi nào cần đi khám?

Theo NHS, trẻ em bị trung bình 5 đến 8 lần cảm lạnh mỗi năm, và phần lớn trẻ nhỏ khỏi trong vòng 2 tuần. AAP cho biết trẻ khỏe mạnh bị khoảng 6 lần cảm lạnh trong năm đầu đời.

Triệu chứng thường gặp theo NHS gồm ngạt mũi hoặc sổ mũi, hắt hơi, đau họng, khàn tiếng, ho, mệt mỏi. Triệu chứng tăng dần trong 2 đến 3 ngày. Ở trẻ nhỏ, cảm lạnh có thể kéo dài hơn; bé có thể quấy, khó bú, khó ngủ, thở bằng miệng và nôn sau khi ho.

AAP mô tả diễn tiến thường gặp ở bé dưới 12 tháng:

• Sốt: 2 đến 3 ngày.
• Chảy nước mũi: 7 đến 14 ngày.
• Ho: 2 đến 3 tuần.

Nước mũi lúc đầu trong, sau có thể chuyển xám, vàng hoặc xanh. Thường bé sổ mũi trước, 3 hoặc 4 ngày sau mới ngạt mũi.

Uống đủ nước, bú đủ

NHS và CDC khuyên cho trẻ nghỉ ngơi và uống nhiều nước. Với bé dưới 12 tháng, AAP gợi ý cho bé bú thêm sữa mẹ hoặc sữa công thức để bé đủ nước và làm loãng đờm, nhớt. NHS lưu ý trẻ nhỏ có thể biếng ăn vài ngày.

Làm thông mũi

• Theo NHS, nước muối nhỏ mũi giúp làm mềm gỉ mũi khô và đỡ ngạt mũi. NHS khuyên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng.
• AAP hướng dẫn nhỏ 1 giọt nước muối vào mỗi bên mũi rồi hút mũi từng bên, lặp lại đến khi nước mũi trong. Không làm quá 4 lần một ngày; trước cữ bú là thời điểm thích hợp.
• Với trẻ nhỏ, AAP và CDC gợi ý dùng dụng cụ hút mũi bằng quả bóp cao su. AAP gợi ý bôi một lớp sáp dưỡng (petroleum jelly) dưới mũi để bảo vệ da.
• Máy tạo độ ẩm có thể giúp nếu không khí trong nhà khô. CDC lưu ý giữ máy sạch sẽ.

Ho

NHS cho biết ho thường không đáng lo nếu bé vẫn bú, uống, ăn và thở bình thường, không thở khò khè. Với trẻ trên 1 tuổi, NHS gợi ý có thể thử nước chanh mật ong ấm.

Những điều NHS dặn tránh

• Không cho trẻ xông hơi bằng bát nước nóng, vì có nguy cơ bỏng.
• Không cho trẻ nhỏ uống đồ uống nóng.
• Súc họng bằng nước muối không dành cho trẻ em.

Thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn

NHS khuyên trẻ dưới 6 tuổi không dùng thuốc ho, cảm bán sẵn, kể cả thuốc thông mũi, trừ khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên dùng. CDC cũng không khuyến nghị các thuốc này cho trẻ dưới 6 tuổi và cho biết thuốc có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng, đôi khi đe dọa tính mạng. Trang hướng dẫn triệu chứng cảm lạnh của AAP dặn không cho trẻ nhỏ dùng các thuốc này, vì chúng chưa được FDA chấp thuận cho trẻ dưới 6 tuổi. Trang của AAP về thuốc và mẹo tại nhà thì ghi rằng không khuyến nghị cho trẻ dưới 4 tuổi, và từ 4 đến 6 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ của bé khuyên.

Kháng sinh

NHS, AAP và CDC đều cho biết cảm lạnh do virus gây ra, và kháng sinh không giúp chữa cảm lạnh. NHS nói kháng sinh không làm đỡ triệu chứng hay giúp khỏi nhanh hơn. Ba mẹ đừng tự mua kháng sinh cho bé khi bé chỉ bị cảm lạnh.

Một số lưu ý khác

• Mật ong: NHS, AAP và CDC đều dặn không cho bé dưới 12 tháng dùng.
• Kẹo ngậm, viên ngậm trị ho: CDC dặn không cho trẻ dưới 4 tuổi dùng.
• Dầu bôi ngực có tinh dầu bạc hà (menthol): AAP chỉ dùng cho trẻ từ 2 tuổi trở lên. Trang cảm lạnh của NHS lại có nhắc tới dầu bôi giữ ấm cho em bé và trẻ nhỏ, nên các nguồn chưa thống nhất; ba mẹ hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng cho bé dưới 2 tuổi.
• Aspirin: NHS dặn không cho trẻ dưới 16 tuổi dùng.
• Thuốc hạ sốt, giảm đau: NHS cho biết paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp khi bé sốt cao và khó chịu, đau. Trẻ bị hen có thể không dùng được ibuprofen, nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước. AAP lưu ý không dùng ibuprofen cho bé dưới 6 tháng. NHS cũng dặn không dùng thêm thuốc ho, cảm khác cùng lúc với paracetamol và ibuprofen để tránh dùng quá liều.

Xem thêm cách theo dõi bé sốt trong bài Bé sốt: cách theo dõi và khi nào cần đi khám.

Theo NHS, người bị cảm lạnh có thể lây cho người khác cho đến khi hết triệu chứng, thường là 1 đến 2 tuần, ở em bé và trẻ nhỏ có thể lâu hơn. Mầm bệnh từ ho, hắt hơi có thể tồn tại trên tay và bề mặt đồ vật trong 24 giờ. NHS gợi ý:

• Cả nhà thường xuyên rửa tay bằng nước ấm và xà phòng.
• Dùng khăn giấy che khi ho, hắt hơi và bỏ khăn đã dùng ngay vào thùng rác.
• Không dùng chung khăn tắm hay đồ dùng như cốc, đồ chơi với người đang bị cảm.