Sơ cứu trẻ dưới 1 tuổi bị nghẹn do dị vật: các bước theo hướng dẫn

Sơ cứu là kỹ năng tay chân: giữ bé thế nào, đặt tay ở đâu, dùng lực ra sao. Chữ viết không dạy được những điều đó. Ba mẹ hãy đăng ký khóa sơ cứu có người hướng dẫn và cho thực hành trên mô hình, ví dụ do Hội Chữ thập đỏ hoặc bệnh viện tổ chức. AAP cũng khuyến nghị học khóa hồi sức tim phổi và sơ cứu được chứng nhận.

• Hội Chữ thập đỏ Anh mô tả bé bị nghẹn không thể khóc, không phát ra tiếng, không ho và không thở được.
• AAP nêu thêm các dấu hiệu như thở khò khè hoặc há miệng thở hắt, da tím tái, và có thể mềm nhũn hoặc bất tỉnh.
• St John Ambulance và MedlinePlus nêu: nếu bé còn ho mạnh hoặc còn khóc to, đừng vỗ lưng hay ấn ngực; hãy ở bên bé, quan sát sát sao và sẵn sàng xử trí nếu bé xấu đi.

Các nguồn thống nhất ở khung chung: vỗ lưng, rồi ấn ngực, lặp lại và gọi cấp cứu. Bài này ưu tiên mô tả của nguồn Anh, vì có hướng dẫn cụ thể và thận trọng.

1. Vỗ lưng. Ngồi xuống, đặt bé nằm sấp dọc đùi, đỡ chắc đầu, đầu thấp hơn mông (MedlinePlus mô tả bé nằm sấp dọc cẳng tay, cẳng tay tựa trên đùi). Dùng gót bàn tay còn lại vỗ dứt khoát tối đa 5 cái vào giữa hai xương bả vai (Hội Chữ thập đỏ Anh, NHS xứ Wales, St John Ambulance).
2. Ấn ngực nếu vỗ lưng chưa hiệu quả. Lật bé nằm ngửa, đầu vẫn được đỡ. Hội Chữ thập đỏ Anh và NHS xứ Wales hướng dẫn đặt hai ngón tay vào giữa xương ức, và ấn dứt khoát xuống tối đa 5 lần. NHS xứ Wales nêu độ sâu khoảng một phần ba bề dày lồng ngực; Hội Chữ thập đỏ Anh không nêu độ sâu.
3. Gọi cấp cứu. Nếu bé vẫn chưa thở lại được, hãy gọi cấp cứu hoặc nhờ người khác gọi ngay. Ở Việt Nam, số cấp cứu là 115; ba mẹ cũng có thể đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất. St John Ambulance dặn mang bé theo khi gọi điện. Nếu có người bên cạnh, hãy nhờ họ gọi trong khi mình tiếp tục sơ cứu.
4. Lặp lại. Tiếp tục luân phiên vỗ lưng và ấn ngực cho đến khi dị vật ra, bé thở, khóc hoặc ho được trở lại, hoặc có người đến hỗ trợ (St John Ambulance, Hội Chữ thập đỏ Anh). Nếu bé trở nên không phản ứng thì chuyển sang phần dưới đây.

Điểm khác nhau giữa các nguồn

• Vị trí ấn ngực: Hội Chữ thập đỏ Anh và NHS xứ Wales dùng hai ngón tay ở giữa xương ức. St John Ambulance dùng hai ngón cái đặt trên xương ức, các ngón còn lại ôm quanh ngực. MedlinePlus dùng gót một bàn tay. Bệnh viện Bạch Mai nêu hai ngón tay dưới xương ức.
• Số cái vỗ lưng: các nguồn Anh và Mỹ nêu tối đa 5; trang của Bệnh viện Bạch Mai nêu 5–7. Bài này chọn mức thận trọng của nguồn Anh là tối đa 5.
• Độ sâu ấn ngực: chỉ NHS xứ Wales nêu rõ; các trang còn lại không nêu. Một số trang bệnh viện trong nước nêu thêm cách ấn và số lần khác khi nói về hồi sức. Chi tiết này chỉ nên học từ người hướng dẫn trong khóa học.

• Không móc ngón tay vào họng khi không nhìn thấy dị vật. Hội Chữ thập đỏ Anh cảnh báo việc này có thể đẩy dị vật sâu hơn hoặc làm tổn thương họng; NHS xứ Wales dặn không thọc mù hoặc thọc lặp lại. Một trang y tế trong nước cũng dặn không móc họng. Chỉ lấy dị vật khi nhìn thấy rõ và có thể nhón ra dễ dàng bằng đầu ngón tay.
• Không ấn vào bụng (thủ thuật Heimlich) và không bóp bụng bé; Hội Chữ thập đỏ Anh cho rằng có thể làm tổn thương các cơ quan đang phát triển.
• Không dốc ngược bé bằng hai chân.
• Không rời bé trong lúc đang xử trí (NHS xứ Wales).

Các nguồn nói khác nhau về mức chi tiết. Hội Chữ thập đỏ Anh chỉ dẫn sang hướng dẫn riêng cho bé không phản ứng và không thở. MedlinePlus nêu: kêu gọi người xung quanh gọi số khẩn cấp, đặt bé nằm trên mặt phẳng cứng và bắt đầu hồi sức tim phổi cho trẻ nhũ nhi, kiểm tra miệng xem có dị vật không trước khi thổi hơi. Bài này không mô tả nhịp ép, độ sâu hay số lần thổi, vì đó là kỹ thuật phải học qua khóa có người hướng dẫn. Điều cần nhớ là gọi cấp cứu ngay, đặt bé lên mặt phẳng cứng, và nếu ba mẹ đã được học thì thực hiện hồi sức tim phổi.