Bé bị tay chân miệng: dấu hiệu, chăm sóc tại nhà và khi nào cần đưa đi viện

Theo CDC, bệnh do virus gây ra, lây rất dễ và hay gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi, dù ai cũng có thể mắc. Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết hiện chưa có vắc-xin và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh này. Trẻ đã mắc vẫn có thể mắc lại do nhiễm các virus Enterovirus khác. NHS cũng nhắc rằng một người có thể bị tay chân miệng hơn một lần.

NHS mô tả bệnh thường diễn ra theo hai giai đoạn:

• Đầu tiên bé đau họng, sốt cao và không muốn ăn.
• Vài ngày sau mới xuất hiện loét miệng và ban hơi gồ lên ở bàn tay, bàn chân, đôi khi ở bẹn và mông. Các nốt này có thể thành mụn nước.

CDC bổ sung một số chi tiết:

• Sốt và các triệu chứng giống cảm cúm thường bắt đầu 3 đến 5 ngày sau khi bé nhiễm virus.
• Vết loét miệng lúc đầu là những chấm đỏ nhỏ, hay gặp trên lưỡi và trong miệng, sau đó phồng nước và có thể gây đau. Khi nuốt đau, bé có thể không chịu ăn uống, chảy nước dãi nhiều hơn bình thường hoặc chỉ muốn uống đồ mát.
• Ban có thể mọc ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, chân và tay, thường không ngứa, là những chấm đỏ phẳng hoặc hơi gồ, đôi khi có mụn nước.

Theo CDC, phần lớn trẻ chỉ bị nhẹ trong 7 đến 10 ngày. NHS cũng cho biết bệnh thường tự khỏi sau 7 đến 10 ngày.

NHS gợi ý:

• Cho bé uống đồ uống mát, tránh đồ uống chua như nước ép trái cây.
• Cho bé ăn đồ mềm như sữa chua; tránh đồ ăn nóng, mặn và cay.
• Có thể dùng paracetamol hoặc ibuprofen để giảm đau miệng, đau họng. Hỏi dược sĩ về gel, thuốc xịt hoặc nước súc miệng trị loét miệng loại dùng được cho trẻ.
• Kháng sinh hay các thuốc khác không chữa khỏi được bệnh này.

CDC dặn cho bé uống đủ nước để tránh mất nước, vì vết loét miệng làm bé đau khi nuốt nên bé có thể không muốn uống nhiều. CDC cũng dặn không bao giờ cho trẻ dùng aspirin. Các nguồn trên không nêu liều thuốc, nên ba mẹ hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi cho bé dùng bất kỳ thuốc nào. Bệnh viện Nhi Trung ương cũng khuyên không tự ý dùng thuốc theo thông tin trên mạng vì có thể làm bệnh nặng thêm.

Theo NHS, bệnh lây qua ho, hắt hơi, phân và dịch trong mụn nước. Người bệnh có thể lây cho người khác từ vài ngày trước khi có triệu chứng, và dễ lây nhất trong 5 ngày đầu sau khi triệu chứng bắt đầu.

Bệnh viện Nhi Trung ương khuyến cáo:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, nhất là trước khi nấu ăn, trước khi cho trẻ ăn, trước khi bế trẻ và sau khi đi vệ sinh hoặc thay tã.
• Ăn chín, uống chín; rửa sạch dụng cụ ăn uống; không mớm thức ăn cho trẻ.
• Không dùng chung khăn, cốc, bát, thìa và đồ chơi chưa khử trùng.
• Lau thường xuyên đồ chơi, tay nắm cửa, mặt bàn ghế.
• Tránh cho trẻ tiếp xúc với người bệnh hoặc người nghi mắc bệnh.
• Khi trẻ mắc bệnh, báo cho trường, nhà trẻ hoặc cơ sở y tế để vệ sinh khu vực trẻ đã tiếp xúc.

CDC dặn rửa tay bằng xà phòng và nước ít nhất 20 giây, nhất là sau khi thay tã, đi vệ sinh, ho hoặc hắt hơi. NHS khuyên giặt chăn ga, quần áo bị bẩn bằng chế độ nước nóng.

Khi nào bé đi học lại? Chỗ này hướng dẫn trong và ngoài nước khác nhau. Trong bài đăng năm 2018, Bệnh viện Nhi Trung ương khuyên cách ly trẻ bệnh tại nhà, không đến nhà trẻ hoặc trường học trong 10-14 ngày đầu của bệnh. NHS (Anh) thì cho rằng bé có thể đi học lại khi đã thấy khỏe, không cần chờ mụn nước lành. Ở Việt Nam, ba mẹ nên làm theo hướng dẫn của bác sĩ khám cho bé và quy định của nhà trường.

Bệnh viện Nhi Trung ương cảnh báo 3 dấu hiệu cho thấy bệnh có thể diễn biến nặng:

• Sốt cao không hạ: bé sốt trên 38,5°C kéo dài hơn 48 giờ và không hạ khi dùng thuốc hạ nhiệt.
• Giật mình: bệnh viện coi đây là dấu hiệu nhiễm độc thần kinh. Ba mẹ nên để ý xem bé có giật mình ngày càng nhiều hơn không.
• Quấy khóc dai dẳng: bé có thể quấy khóc cả đêm, ngủ khoảng 15-20 phút rồi lại quấy khóc. Theo bệnh viện, kiểu quấy khóc này thường không phải do đau miệng mà do nhiễm độc thần kinh ở giai đoạn sớm.

Nếu bé có một trong ba dấu hiệu trên, Bệnh viện Nhi Trung ương khuyên đưa bé đến ngay cơ sở y tế, không nên tự theo dõi ở nhà. Bệnh viện cũng cho biết bệnh có thể gây biến chứng như sốc, viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp và có thể tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.