Bé mấy tháng biết lật, ngồi, bò, đi? Các mốc phát triển 0–12 tháng

Theo CDC, mốc phát triển là những kỹ năng đa số trẻ làm được ở một độ tuổi, như cười, vẫy tay hay bước những bước đầu tiên. CDC có bảng theo dõi cho từng độ tuổi, trong năm đầu là các mốc 2, 4, 6, 9 tháng và 1 tuổi. CDC cũng lưu ý các bảng này không thay được công cụ sàng lọc phát triển chuẩn hóa.

WHO thì theo dõi trẻ khỏe mạnh ở nhiều nước và đưa ra "khoảng tuổi đạt được" cho sáu kỹ năng vận động lớn. Mỗi khoảng tính từ bách phân vị thứ 1 đến thứ 99, tức gần như mọi bé khỏe mạnh trong nghiên cứu đều đạt kỹ năng đó trong khoảng này. WHO coi các khoảng này là biến thiên bình thường giữa những trẻ khỏe mạnh.

Với bé sinh non, AAP lưu ý bé sinh trước 37 tuần có thể phát triển muộn hơn trẻ cùng tuổi. Bệnh viện Nhi Trung ương nêu trẻ sinh non được đánh giá theo tuổi điều chỉnh cho đến 24 tháng tuổi; ba mẹ nên hỏi bác sĩ cách tính tuổi điều chỉnh cho con.

Khoảng 2 tháng:

• Dịu lại khi được bế hoặc được nói chuyện, nhìn mặt ba mẹ, cười khi ba mẹ nói chuyện hay cười với bé.
• Phát ra âm thanh khác ngoài tiếng khóc, phản ứng với tiếng động lớn.
• Nhìn theo khi ba mẹ di chuyển, nhìn một món đồ chơi vài giây.
• Ngẩng đầu khi nằm sấp, cử động cả hai tay hai chân, thỉnh thoảng mở bàn tay.

Khoảng 4 tháng:

• Tự cười để gây chú ý, cười khúc khích khi được trêu.
• Phát ra tiếng "ô ô", "a a", đáp lại bằng âm thanh khi được nói chuyện, quay đầu về phía giọng nói của ba mẹ.
• Nhìn bàn tay mình một cách thích thú.
• Giữ đầu vững khi được bế, cầm đồ chơi khi được đặt vào tay, đưa tay lên miệng, chống khuỷu tay hoặc cẳng tay khi nằm sấp.

Khoảng 6 tháng:

• Nhận ra người quen, thích soi gương, cười thành tiếng.
• Thay phiên "trò chuyện" bằng âm thanh với ba mẹ, thè lưỡi thổi phì phì, kêu ré lên.
• Cho đồ vật vào miệng để khám phá, với lấy món đồ chơi mình muốn, mím môi khi không muốn ăn thêm.
• Lật từ sấp sang ngửa, chống thẳng tay khi nằm sấp, chống tay đỡ người khi ngồi.

Khoảng 9 tháng:

• Ngại, bám ba mẹ hoặc sợ người lạ; có nhiều nét mặt như vui, buồn, giận, ngạc nhiên; nhìn khi được gọi tên; cười khi chơi ú òa.
• Bập bẹ nhiều âm như "mamama", "bababa", giơ tay đòi bế.
• Tìm đồ vật khi bị rơi khỏi tầm mắt, đập hai món đồ vào nhau.
• Tự ngồi dậy, ngồi không cần đỡ, chuyển đồ từ tay này sang tay kia, dùng ngón tay cào thức ăn về phía mình.

Khoảng 12 tháng: bé vẫy tay "tạm biệt", gọi ba mẹ bằng tiếng riêng, hiểu từ "không", vịn đứng dậy và men theo đồ đạc để đi. Chi tiết các mốc từ 1 tuổi trở đi có trong bài các mốc phát triển của bé từ 12 đến 24 tháng.

Theo bảng của WHO, bé khỏe mạnh đạt sáu kỹ năng vận động lớn trong các khoảng tuổi sau:

• Ngồi không cần đỡ: 3,8 đến 9,2 tháng.
• Đứng khi có người đỡ: 4,8 đến 11,4 tháng.
• Bò bằng tay và gối: 5,2 đến 13,5 tháng.
• Đi khi có người dắt: 6,0 đến 13,7 tháng.
• Tự đứng một mình: 6,9 đến 16,9 tháng.
• Tự đi một mình: 8,2 đến 17,6 tháng.

Các khoảng này khá rộng và chồng lên nhau. Khoảng hẹp nhất là ngồi không cần đỡ; rộng nhất là tự đứng và tự đi. Trong nghiên cứu, khoảng 90% trẻ đạt năm kỹ năng theo cùng một thứ tự, và 4,3% trẻ không bò bằng tay và gối.

Lật: AAP cho biết các kỹ năng để lật thường xuất hiện vào khoảng 5 tháng, và cuối giai đoạn 4 đến 7 tháng nhiều bé đã lật được cả hai chiều. Phần lớn bé lật từ sấp sang ngửa trước, nhưng lật chiều ngược lại trước cũng bình thường.

Ngồi: AAP nêu khoảng 6 đến 8 tháng, nếu được đặt ngồi thẳng, bé có thể ngồi mà không cần chống tay về phía trước. Tự ngồi dậy mà không cần ai giúp thì thường đến muộn hơn.

Bò: AAP cho biết bé thường thành thạo bò trong khoảng 7 đến 10 tháng. Có vài bé không bao giờ bò. Nếu bé trườn bằng bụng hay nhích người bằng mông nhưng dùng đều cả hai bên cơ thể, cả hai tay và hai chân, AAP nói ba mẹ không cần lo.

Đi: Theo AAP, nhiều bé bước những bước đầu tiên vào khoảng sinh nhật 1 tuổi, nhưng đi sớm hơn hay muộn hơn đều bình thường. Khi bé đã vịn đứng và men theo đồ đạc, ba mẹ nên kiểm tra đồ đạc không có cạnh sắc và được cố định chắc.

Ba mẹ có thể gặp những con số không khớp nhau giữa các nguồn:

• Chiều lật đầu tiên: Bảng 6 tháng của CDC ghi bé lật từ sấp sang ngửa, và AAP nói phần lớn bé lật chiều này trước. Một bài của Bệnh viện Nhi Trung ương lại ghi trẻ biết lẫy từ ngửa sang sấp lúc 3 đến 4 tháng, rồi lẫy từ sấp sang ngửa lúc 5 đến 6 tháng. AAP nói cả hai chiều đều có thể đến trước và đều bình thường.
• Bò: Câu "7 tháng biết bò" chỉ là một mốc dân gian. AAP nêu 7 đến 10 tháng, WHO nêu 5,2 đến 13,5 tháng, và bảng của CDC trong năm đầu không có mốc bò.
• Đi: Nhiều tài liệu nói bé biết đi quanh 12 tháng. WHO cho thấy tự đi có thể đến bất kỳ lúc nào từ 8,2 đến 17,6 tháng.

Vì sao khác nhau? CDC chọn những kỹ năng mà đa số trẻ đã làm được ở mỗi độ tuổi. WHO thì mô tả cả khoảng rộng từ bé sớm nhất đến bé muộn nhất trong nhóm trẻ khỏe mạnh. Các bài phổ biến kiến thức thường nêu độ tuổi hay gặp. Bài này dùng bảng CDC để ba mẹ quan sát theo từng tháng, và dùng khoảng tuổi của WHO cho các kỹ năng ngồi, bò, đứng, đi. Nếu thấy con chậm hơn bảng CDC, ba mẹ hãy hỏi bác sĩ thay vì tự yên tâm vì con vẫn nằm trong khoảng của WHO.

Bên cạnh kỹ năng, bác sĩ còn theo dõi cân nặng, chiều dài và vòng đầu của bé ở mỗi lần khám. Ba mẹ có thể dùng biểu đồ tăng trưởng theo chuẩn WHO trên mevabe để xem con đang ở mức nào. Điều đáng để ý là đường tăng trưởng của bé theo thời gian, hơn là một con số đơn lẻ.

WHO khuyến nghị trẻ dưới 1 tuổi được vận động nhiều lần trong ngày theo nhiều cách, nhất là chơi trên sàn cùng người lớn. Với bé chưa tự di chuyển được, WHO khuyên cho bé nằm sấp ít nhất 30 phút mỗi ngày, chia thành nhiều lần khi bé thức. WHO cũng khuyên không giữ bé một chỗ quá 1 giờ mỗi lần (như trong xe đẩy, ghế ăn hay địu sau lưng), và không khuyến nghị cho trẻ dưới 1 tuổi xem màn hình. Khi bé ngồi yên, ba mẹ có thể đọc sách, kể chuyện cho bé nghe.

AAP gợi ý cho bé nằm sấp khi bé thức, duỗi hai tay bé ra phía trước và đặt một món đồ chơi hấp dẫn để bé ngẩng đầu lên nhìn. Gợi ý thêm của mevabe:

• Nói chuyện, hát cho bé nghe, đáp lại khi bé bập bẹ.
• Trải tấm thảm sạch dưới sàn để bé có chỗ lật, trườn, tập bò an toàn.
• Không ép bé ngồi hay đứng trước khi bé tự làm được.