Trầm cảm sau sinh: dấu hiệu và cách tìm hỗ trợ

Hãy làm ngay, không chờ đợi, nếu mẹ hoặc người thân:

• Có ý nghĩ tự tử, tự làm hại bản thân hoặc làm hại con.
• Đột ngột nhìn thấy, nghe thấy những thứ không có thật, tin chắc vào những điều khó có thật, rất bồn chồn, kích động hoặc lú lẫn.

Ở Việt Nam, hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay. Trong lúc chờ, đừng để người mẹ ở một mình và nhờ một người tin cậy ở bên. CDC cũng nhắc: khi ai đó đang khủng hoảng, hãy báo ngay cho người có thể giúp, và đừng để người đó một mình.

Nhóm dấu hiệu thứ hai có thể là loạn thần sau sinh. NHS cho biết bệnh này gặp ở khoảng 1/1.000 bà mẹ, thường khởi phát đột ngột trong 2 tuần đầu sau sinh và là một cấp cứu y tế. Người bệnh có thể không nhận ra mình đang ốm, nên người nhà cần chủ động đưa đi khám.

Nhiều người gọi tình trạng buồn thoáng qua sau sinh là "baby blues". NHS cho biết mẹ thấy buồn, lo hoặc dễ cáu trong vài ngày đầu sau sinh là rất thường gặp, và cảm giác này thường qua trong khoảng 2 tuần. CDC mô tả buồn sau sinh gồm lo lắng, buồn bã, mệt mỏi và thường tự hết trong vài ngày.

Trầm cảm sau sinh khác ở mức độ và độ dài. CDC nói cảm giác của trầm cảm sau sinh dữ dội hơn và kéo dài hơn. NHS khuyên tìm trợ giúp khi cảm giác buồn kéo dài, nặng thêm hoặc khiến mẹ khó xoay xở việc hằng ngày. Theo NHS, triệu chứng có thể bắt đầu từ lúc mang thai, ngay sau sinh hoặc muộn đến 1 năm sau sinh, nên đừng nghĩ "con lớn rồi thì không thể bị".

CDC nêu một số biểu hiện của trầm cảm sau sinh: khóc nhiều hơn bình thường, dễ nổi giận, thấy xa cách với con, nghi ngờ khả năng chăm con của chính mình. Danh sách dấu hiệu đầy đủ hơn theo NHS có trong bài hỗ trợ tinh thần cho cha mẹ sau khi có con.

Có, và mẹ không hề đơn độc. WHO cho biết trên thế giới khoảng 13% phụ nữ vừa sinh con gặp một rối loạn tâm thần, chủ yếu là trầm cảm. Ở các nước đang phát triển, tỷ lệ này là 19.8% sau sinh. Tại Hoa Kỳ, CDC ghi nhận khoảng 1 trên 8 phụ nữ vừa sinh con có triệu chứng trầm cảm sau sinh. Các con số khác nhau vì mỗi nguồn khảo sát một nhóm người và dùng cách đo riêng.

WHO cũng nhấn mạnh rối loạn tâm thần của mẹ điều trị được, và điều trị trầm cảm cho mẹ giúp con lớn và phát triển tốt hơn.

NHS khuyên nói chuyện với bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc nhân viên y tế khi nghĩ mình có thể bị trầm cảm sau sinh, dù chỉ có vài dấu hiệu. CDC cũng khuyên nói với bác sĩ càng sớm càng tốt.

Gợi ý của mevabe cho mẹ ở Việt Nam, có thể bắt đầu từ:

• Bác sĩ sản hoặc nữ hộ sinh ở lần tái khám sau sinh.
• Bác sĩ nhi khi đưa con đi khám hoặc tiêm chủng.
• Bác sĩ gia đình, trạm y tế, hoặc khoa tâm thần, tâm lý của bệnh viện.

Khi đi khám, mẹ có thể được mời làm một bảng câu hỏi sàng lọc ngắn. Bài trên Báo Sức khỏe & Đời sống giới thiệu thang EPDS gồm 10 câu, làm trong khoảng 5 phút. Mẹ cứ kể thật mọi điều, kể cả những ý nghĩ khó nói. NHS cho biết mẹ có thể sợ nhờ giúp đỡ thì sẽ bị tách khỏi con, nhưng chuyện này rất hiếm; đội ngũ chăm sóc sẽ hỗ trợ mẹ chăm con.

Gợi ý thêm của mevabe: nếu thấy khó mở lời, mẹ có thể viết sẵn vài dòng về cảm giác của mình và đưa bác sĩ đọc, hoặc nhờ chồng, người thân đi cùng.

Theo NHS, có hai hướng chính:

• Trị liệu trò chuyện, như trị liệu nhận thức hành vi.
• Thuốc chống trầm cảm. NHS cho biết nhiều loại thuốc được xem là an toàn khi cho con bú. Mẹ hãy báo bác sĩ mình đang cho con bú để được kê thuốc phù hợp. CDC cũng khuyên báo bác sĩ nếu đang mang thai, định có thai hoặc đang cho con bú.

NHS cho biết trầm cảm sau sinh thường đỡ trong 3 đến 6 tháng, đôi khi lâu hơn, và điều trị giúp mẹ dễ hồi phục hơn. CDC khuyên đi đủ các buổi tái khám và theo đúng hướng điều trị. Gợi ý thêm của mevabe: đừng tự ý ngừng thuốc khi thấy đỡ; hãy hỏi bác sĩ trước.

Những việc mẹ tự làm được song song với điều trị, như nhờ người thân san sẻ việc nhà, nghỉ ngơi, đi bộ nhẹ, tránh rượu bia, cùng các cách gia đình đồng hành, đã có trong bài hỗ trợ tinh thần cho cha mẹ sau khi có con.