Trẻ bị chàm sữa (viêm da cơ địa) phải chăm sóc thế nào?

NHS giải thích viêm da cơ địa là bệnh phổ biến gây ngứa da, gặp nhiều nhất ở trẻ nhỏ. Bệnh chưa chữa khỏi hẳn được nhưng có thể kiểm soát, và triệu chứng thường đỡ dần khi trẻ lớn. Theo AAP, có đến 1 trên 4 trẻ em bị chàm.

AAP cho biết chàm liên quan đến hàng rào bảo vệ của da. Nhiều trẻ bị chàm thiếu một loại protein tên filaggrin, vốn giúp da giữ nước và ngăn vi khuẩn, chất kích ứng. Cả gen lẫn môi trường đều góp phần, và bệnh thường có tính gia đình. Chàm hay đi kèm hen suyễn và viêm mũi dị ứng.

NHS cũng nói trẻ dễ bị hơn nếu ba hoặc mẹ (hoặc cả hai) bị chàm, hoặc người thân gần bị hen suyễn hay viêm mũi dị ứng. Chàm không lây.

Về diễn tiến, AAP cho biết ở một số trẻ, chàm bắt đầu thuyên giảm khi bé được 4 tuổi; số khác vẫn có làn da khô, nhạy cảm khi lớn lên, và khó đoán trước bé nào sẽ khỏi. MedlinePlus cũng nói phần lớn trẻ hết chàm khi lớn, nhưng nhiều người vẫn có làn da nhạy cảm khi trưởng thành.

• AAP mô tả chàm là những mảng da khô, đỏ, ngứa. Có bé bị lan rộng, có bé chỉ vài chỗ.
• Ở em bé, chàm thường bắt đầu ở da đầu và mặt: má, trán và quanh miệng. AAP lưu ý chàm thường không mọc ở vùng mặc tã.
• Ở trẻ lớn hơn, chàm hay gặp ở nếp khuỷu tay, sau đầu gối, cổ và quanh mắt.
• NHS nêu thêm: da có thể khô, nứt, đóng vảy hoặc dày lên. Tùy màu da, vùng chàm có thể đỏ, trắng, tím, xám, hoặc sáng hơn hay tối hơn vùng da xung quanh.
• Chàm thường có đợt bùng lên rồi lại dịu đi.

Nhiều loại phát ban trông khá giống nhau. Ba mẹ hãy để bác sĩ xem da bé thay vì tự kết luận.

AAP hướng dẫn:

• Tắm cho bé mỗi ngày hoặc cách ngày.
• Mỗi lần tắm 5 đến 10 phút, dùng nước ấm.
• Không dùng xà phòng. Có thể dùng sữa rửa dịu nhẹ không chứa xà phòng cho những vùng hay ra mồ hôi (nách, cổ, bẹn) và tay chân. Chỉ chọn loại không mùi, ít gây dị ứng.
• Không chà xát bằng đồ thô ráp, không cho sữa tắm tạo bọt vào nước tắm.
• Tắm xong, thấm nhẹ cho khô. Nếu bác sĩ có kê thuốc bôi, bôi thuốc lên chỗ chàm trước rồi mới thoa kem dưỡng.

MedlinePlus cũng khuyên tránh tắm nước nóng, tắm lâu và tắm bồn tạo bọt vì dễ làm khô da. NHS khuyên rửa bằng kem làm mềm da thay cho xà phòng.

• Theo AAP, thoa kem dưỡng ẩm khắp người ngay sau khi tắm, lúc da còn ẩm. Dưỡng ẩm 1 hoặc 2 lần mỗi ngày, kể cả khi đã hết phát ban.
• AAP cho biết kem dưỡng càng đặc thì càng hiệu quả; sáp dầu (petroleum jelly) hoặc kem không mùi là lựa chọn tốt. Dạng lotion loãng hơn nên kém hiệu quả hơn. Nên chọn loại bé chịu dùng.
• NHS khuyên dùng kem làm mềm da càng thường xuyên càng tốt, ít nhất 2 lần mỗi ngày, và tiếp tục dùng cả khi da đã đỡ.
• NHS dặn không dùng chung kem làm mềm da, không thò tay vào hũ mà dùng thìa hoặc loại có vòi bơm. NHS cũng khuyên không dùng aqueous cream vì có thể gây kích ứng da.
• NHS lưu ý kem làm mềm da khi dính vào quần áo, chăn ga hay băng gạc có thể khiến vải dễ bắt lửa hơn, nên tránh hút thuốc hay lại gần lửa khi đang dùng.

AAP liệt kê những yếu tố có thể làm chàm bùng phát:

• Mạt bụi nhà, lông và vảy da thú nuôi, phấn hoa.
• Mùi hương trong sản phẩm và trong không khí: nước hoa, xịt thơm phòng, nến thơm, nhang.
• Nóng và mồ hôi.
• Côn trùng cắn, đốt.
• Khói thuốc lá.
• Đồ len và vải tổng hợp.

NHS nêu thêm xà phòng, chất tẩy rửa, một số loại vải, nhiễm trùng da, và thay đổi nhiệt độ. NHS khuyên giữ cho bé mát vì nóng có thể làm ngứa hơn. AAP lưu ý mỗi bé có thể có yếu tố kích ứng riêng, và một số bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm dị ứng để tìm thêm.

Về quần áo, AAP gợi ý cho bé mặc vải mềm như 100% cotton, giặt bằng bột giặt dịu nhẹ, không mùi, không dùng nước xả vải. MedlinePlus cũng khuyên mặc đồ cotton rộng để thấm mồ hôi.

Gãi làm ngứa thêm và có thể gây trầy xước, nhiễm trùng, theo AAP. Ba mẹ có thể:

• Cắt ngắn móng tay cho bé (AAP, NHS, MedlinePlus).
• Cho bé đeo bao tay chống gãi (NHS); AAP và MedlinePlus gợi ý đeo găng tay mềm khi ngủ đêm.
• NHS khuyên xoa nhẹ thay vì gãi.

Nhiều người nghĩ "chàm sữa" là do bé bú sữa mẹ, rồi khuyên mẹ kiêng đủ thứ. Các nguồn mevabe tham khảo nói như sau:

• AAP cho biết nhiều trẻ bị chàm cũng bị dị ứng thức ăn, nhưng thức ăn không gây ra chàm. AAP cũng nói thức ăn hiếm khi làm chàm bùng phát, và khuyên trao đổi với bác sĩ trước khi cho bé ăn kiêng.
• NHS có nhắc một số thức ăn trong danh sách yếu tố có thể làm chàm nặng hơn. Dù vậy, NHS dặn không thay đổi chế độ ăn nếu bác sĩ không khuyên, kể cả khi mẹ đang cho con bú mà bé bị chàm.

Các nguồn này không nói sữa mẹ gây ra chàm. Nếu nghi bé bị dị ứng một loại thức ăn nào đó, ba mẹ hãy hỏi bác sĩ thay vì tự kiêng.

Theo NHS, cách điều trị chính là kem làm mềm da và thuốc bôi chứa corticosteroid (steroid dạng kem, lotion hoặc gel). Bác sĩ có thể kê thuốc hoặc chuyển bé đến bác sĩ da liễu. Với chàm nhẹ, NHS cho biết dược sĩ có thể tư vấn.

AAP giải thích thuốc bôi steroid là thuốc kê đơn để làm dịu vùng da viêm, được xem là hiệu quả và an toàn khi dùng đúng cách. Thuốc có nhiều độ mạnh và dạng khác nhau, và bác sĩ sẽ giúp chọn loại phù hợp. Gợi ý thêm của mevabe: ba mẹ đừng tự mua thuốc bôi cho bé khi chưa hỏi bác sĩ.