Trẻ sơ sinh bị tưa lưỡi (nấm miệng): nhận biết, chăm sóc và khi nào đi khám

Theo NHS, tưa miệng là bệnh nhiễm nấm do nấm Candida gây ra. Bệnh thường không nguy hiểm, hay gặp ở em bé và điều trị được bằng thuốc kháng nấm.

AAP giải thích nấm Candida vẫn sống sẵn trong miệng bình thường. Nấm chỉ gây bệnh khi niêm mạc miệng bị kích ứng hoặc tổn thương, và tình trạng thường nặng hơn khi bé mút ti giả lâu. AAP cũng cho biết trẻ sơ sinh có thể nhiễm nấm từ mẹ khi đi qua đường sinh, và dùng kháng sinh có thể làm nấm phát triển quá mức. Với trẻ sinh non hoặc rất nhẹ cân, AAP lưu ý nguy cơ nấm lan vào máu cao hơn.

Đây là điều ba mẹ hay băn khoăn nhất. Theo NHS, tưa miệng ở bé có thể có các dấu hiệu:

• Lớp trắng phủ trên lưỡi, có thể chuyển sang vàng hoặc xám, trông như phô mai tươi.
• Đốm hoặc mảng trắng kem trên lưỡi, nướu, vòm miệng hoặc mặt trong má, không lau sạch được bằng khăn sạch.
• Lớp màng trắng trên môi.
• Bé quấy khi bú, hoặc bỏ bú.
• Một số bé bị hăm tã kéo dài không khỏi.

AAP mô tả mảng tưa có hình dạng không đều, bám ở má trong hoặc môi, đôi khi ở lưỡi. Khác với cặn sữa, mảng tưa dính chặt vào miệng, không dễ rửa hay lau đi.

AAP cũng lưu ý: chỉ riêng lưỡi trắng thì không phải tưa. Lưỡi trắng thường là bình thường ở bé đang bú sữa và sẽ hết khi bé bắt đầu ăn dặm.

Thuốc: hỏi bác sĩ trước

NHS cho biết ở Anh có loại gel bôi miệng mua tại nhà thuốc, nhưng chỉ dùng cho bé trên 4 tháng tuổi. Nếu bé dưới 4 tháng có dấu hiệu tưa miệng, NHS khuyên đưa bé đi khám bác sĩ. AAP cho biết bác sĩ nhi thường kê thuốc kháng nấm dạng lỏng để bôi trong miệng bé, dùng ít nhất 7 ngày và tiếp tục đến khi hết tưa được 3 ngày.

Bài không nêu tên hay liều thuốc. Ba mẹ hãy dùng đúng loại và đúng cách bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.

Theo AAP, khi được điều trị, tưa thường hết sau khoảng 4 đến 5 ngày; nếu không điều trị có thể kéo dài 2 đến 8 tuần. Bệnh có thể tái lại.

Chăm sóc thêm theo AAP

• Hạn chế thời gian bé mút: mỗi cữ bú bình hoặc bú mẹ không quá 20 phút.
• Hạn chế dùng ti giả.
• Rửa ti giả và núm bình bằng xà phòng và nước.
• Tưa miệng không lây qua da lành, nên bé vẫn có thể đến nhà trẻ.

Vệ sinh đồ dùng: NHS và AAP nói hơi khác nhau

NHS khuyên tiệt trùng ti giả thường xuyên, tiệt trùng bình sữa sau mỗi lần dùng, và thay núm bình, miếng bảo vệ đầu vú hằng tuần. Áo ngực, miếng lót thấm sữa, yếm và khăn xô nên giặt ở nhiệt độ cao. Trang về tưa miệng của NHS cũng khuyên không trữ đông sữa mẹ để dùng sau khi bé đang bị tưa. Tuy vậy, trang về nuôi con bằng sữa mẹ của NHS cho biết hiện chưa có bằng chứng sữa vắt, trữ trong lúc mẹ con bị nấm làm bé nhiễm lại. Nếu băn khoăn, mẹ hãy hỏi bác sĩ.

Trong khi đó, trang hướng dẫn triệu chứng của AAP cho rằng không cần luộc hay tiệt trùng ti giả và núm bình, chỉ cần rửa bằng xà phòng và nước. Trang bệnh học khác của AAP lại nhắc tưa kéo dài đôi khi liên quan đến ti giả hoặc bình sữa chưa được luộc đúng cách. Khi bé bị tưa tái đi tái lại, ba mẹ hãy hỏi bác sĩ nên vệ sinh đồ dùng thế nào.

Không tự rơ lưỡi bằng mật ong

Gợi ý thêm của mevabe: đừng tự rơ lưỡi hay bôi bất cứ thứ gì vào miệng bé khi chưa hỏi bác sĩ. Riêng mật ong, NHS dặn không cho trẻ dưới 12 tháng dùng mật ong.

Theo NHS, đau núm vú và đau ngực khi cho bú có thể do nấm. Dấu hiệu ở mẹ gồm:

• Đau rát đầu vú, nhất là sau mỗi cữ bú.
• Ngứa, đầu vú nhạy cảm khi chạm vào.
• Da đầu vú hoặc quầng vú bong vảy hoặc bóng. Vùng da có thể đỏ, hoặc nâu, tím, xám trên da sẫm màu, và khó thấy hơn.
• Mảng trắng hoặc mụn nước nhỏ trên đầu vú hay quầng vú.
• Đầu vú hoặc quầng vú mất màu.

NHS cho biết nấm cần được điều trị, nếu không có thể tái lại. Bác sĩ có thể lấy mẫu ở đầu vú mẹ và trong miệng bé. Mẹ có thể được kê kem hoặc thuốc uống kháng nấm, còn bé nếu bị nhiễm thì được kê thuốc bôi vào chỗ bị tưa.

Mẹ nên tiếp tục cho bú nếu được. Nếu quá đau, mẹ có thể vắt sữa cho bé. Để tránh lây trong nhà, NHS gợi ý:

• Rửa tay kỹ, nhất là sau khi thay tã.
• Mỗi người dùng khăn riêng.
• Rửa và tiệt trùng ti giả, núm bình và đồ chơi bé hay cho vào miệng.
• Thay miếng lót thấm sữa thường xuyên.
• Giặt khăn, quần áo của bé và áo ngực tiếp xúc với vùng bị nấm ở nhiệt độ cao.

NHS cũng lưu ý đau đầu vú chưa chắc là do nấm; bé ngậm bắt vú chưa đúng cũng có thể gây đau. AAP khuyên nếu đầu vú mẹ đỏ và đau, mẹ nên liên hệ bác sĩ của mình trong vòng 24 giờ.