Trẻ biếng ăn: ba mẹ nên làm gì?

AAP giải thích: trong năm đầu, bé lớn rất nhanh, thường gấp ba cân nặng lúc sinh. Sau giai đoạn này, tốc độ lớn chậm lại nên trẻ cũng ăn ít đi. Trẻ cũng bắt đầu hình thành sở thích ăn uống, và sở thích này hay thay đổi. AAP xem kén ăn là chuyện thường gặp ở trẻ mới biết đi và thường ổn dần theo thời gian.

Bài trên Báo Sức khỏe & Đời sống, tham khảo tài liệu của Bộ Y tế, cũng nói đến tình trạng giảm thèm ăn sinh lý ở trẻ từ 1 đến 5 tuổi. Theo bài này, khoảng 25% đến 35% trẻ ở tuổi chập chững và tuổi mẫu giáo bị cha mẹ cho là kén ăn hoặc khảnh ăn. Nói cách khác, không ít trường hợp con chỉ ăn ít hơn mong đợi của người lớn chứ chưa hẳn là có vấn đề.

NHS khuyên ba mẹ đừng lo con ăn được bao nhiêu trong một ngày, hay con không ăn hết suất trong một bữa. Hãy nhìn lượng ăn trong cả tuần. NHS nói rõ: nếu trẻ hiếu động, vẫn tăng cân và trông khỏe mạnh thì trẻ đang ăn đủ.

Theo NHS, trẻ đang ăn đủ khi có ăn một ít thức ăn từ 4 nhóm thực phẩm chính:

• Rau và trái cây.
• Tinh bột như cơm, bánh mì, khoai, mì.
• Sữa và chế phẩm từ sữa, hoặc loại thay thế.
• Đạm như đậu, cá, trứng, thịt.

Cách tốt nhất để biết con có lớn đều không là theo dõi cân nặng và chiều cao theo thời gian. Ba mẹ có thể ghi số đo của con vào biểu đồ tăng trưởng để xem đường tăng trưởng có đi đều không. Một bài khác trên Báo Sức khỏe & Đời sống khuyên cân trẻ mỗi tháng 1 lần, cân lúc trẻ đói, dùng cùng một chiếc cân và cân vào cùng một thời điểm trong ngày.

CDC nêu dấu hiệu đói và no ở trẻ từ 6 đến 23 tháng:

• Con còn đói: với tay hoặc chỉ vào thức ăn, há miệng khi đưa thìa tới, phấn khích khi thấy đồ ăn, ra hiệu bằng tay hoặc phát ra tiếng để đòi thêm.
• Con đã no: đẩy thức ăn ra, ngậm chặt miệng khi được đút, quay mặt đi, ra hiệu bằng tay hoặc phát ra tiếng để báo đã no.

CDC khuyên để trẻ tự quyết định ăn bao nhiêu; trẻ không cần ăn hết phần được dọn ra. WHO gọi cách này là cho ăn đáp ứng: nhận ra và đáp lại dấu hiệu đói, no của trẻ.

AAP tóm gọn nguyên tắc: ba mẹ quyết định cho con ăn gì, con quyết định có ăn hay không. CDC nói thêm: hãy để con quyết định ăn bao nhiêu. Từ đó, các nguồn gợi ý:

• Không ép, không phạt. AAP cảnh báo ép trẻ ăn hoặc phạt khi trẻ không ăn có thể khiến trẻ ghét luôn món mà lẽ ra trẻ thích. NHS khuyên khi con không ăn thì lặng lẽ dọn đi, giữ bình tĩnh và để dịp khác cho thử lại.
• Ăn cùng cả nhà, không xem tivi hay điện thoại. Trẻ hay bắt chước người lớn. AAP khuyên nấu một bữa chung cho cả nhà thay vì nấu riêng món khác khi con chê, và mỗi bữa nên có ít nhất một món con thích.
• Chia phần nhỏ, khen khi con ăn được dù ít. NHS gợi ý cho con ăn món giống cả nhà, chỉ không nêm thêm muối vào phần của con.
• Giới hạn thời gian bữa ăn. Hai bài trên Báo Sức khỏe & Đời sống khuyên bữa ăn của trẻ trong khoảng 20 đến 30 phút. NHS nhắc đừng để bữa ăn quá muộn khiến con quá đói hoặc quá mệt.
• Hạn chế ăn vặt. NHS cho rằng 2 bữa phụ lành mạnh mỗi ngày là đủ. Bài trên Báo Sức khỏe & Đời sống khuyên không cho con ăn bánh, kẹo, uống nước ngọt trước bữa ăn.
• Kiên nhẫn thử lại. Theo AAP, trẻ có thể phải nếm một món 10 lần trở lên mới chịu. NHS nhắc khẩu vị trẻ thay đổi theo thời gian, món hôm nay chê có thể mai lại thích.
• Không dùng đồ ăn để thưởng. AAP khuyên không dùng đồ ngọt để dụ con ăn món khác. CDC nhắc đồ ăn không phải là cách thưởng hay phạt tốt. NHS gợi ý thưởng bằng việc khác, như cùng ra công viên hay chơi một trò chơi.
• Đổi cách chế biến. NHS lấy ví dụ trẻ chê cà rốt luộc nhưng có thể ăn cà rốt sống bào sợi. AAP gợi ý khi con đã nhận một món, hãy thử món có màu, vị hoặc độ mềm tương tự.
• Cho con tham gia. AAP gợi ý cho trẻ chọn rau, trái cây khi đi chợ và phụ những việc nhỏ trong bếp dưới sự trông chừng của người lớn.

Với trẻ dưới 2 tuổi, WHO khuyến nghị tiếp tục cho bú mẹ thường xuyên đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. Số bữa ăn bổ sung theo WHO là 2–3 bữa mỗi ngày với trẻ 6–8 tháng; với trẻ 9–23 tháng là 3–4 bữa mỗi ngày, thêm 1–2 bữa phụ khi cần.

Bài trên Báo Sức khỏe & Đời sống, tham khảo tài liệu của Bộ Y tế, khuyên không nên dùng thuốc kích thích ăn ngon cho trẻ biếng ăn. Khi trẻ tăng trưởng tốt, trẻ không cần dùng các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng, vì những sản phẩm này không thay được thói quen ăn uống hợp lý. Bài cũng nêu chỉ cân nhắc bổ sung vitamin và chất khoáng khi chất lượng bữa ăn của trẻ chưa bảo đảm. Bài kia trên cùng báo nhắc không tự dùng thuốc khi chưa có chỉ định của chuyên gia dinh dưỡng.

Gợi ý thêm của mevabe: trước khi cho con dùng bất kỳ loại thuốc, men, vitamin hay sản phẩm nào để "ăn ngon", ba mẹ hãy hỏi bác sĩ nhi hoặc bác sĩ dinh dưỡng.