Tiêu chảy và mất nước ở trẻ nhỏ: dấu hiệu cần để ý và cách bù nước
Cập nhật 2026-10-21
✨ Điểm chính của bài
- Điều cần chú ý nhất khi bé tiêu chảy là cơ thể mất nước và muối khoáng quá nhiều.
- NHS nêu một số dấu hiệu mất nước: thóp lõm, mắt trũng, ít nước mắt, tã ướt ít, bé lơ mơ hoặc quấy khóc.
- Nên tiếp tục cho bú mẹ hoặc sữa công thức, không pha loãng sữa, và không tự cho bé dùng thuốc cầm tiêu chảy.
- Cần tìm tư vấn y tế khi bé dưới 12 tháng, bỏ bú, không giữ được nước, phân có máu hoặc có dấu hiệu mất nước.
⚠️ Thông tin chỉ mang tính tham khảo và không thay thế tư vấn, chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Hãy liên hệ cơ sở y tế khi bạn hoặc bé có dấu hiệu bất thường.
Tiêu chảy là chuyện rất thường gặp ở trẻ nhỏ, và phần lớn các đợt tiêu chảy rồi cũng qua. Điều khiến ba mẹ cần chú ý nhất không phải là bản thân những lần đi ngoài, mà là cơ thể bé mất nước và muối khoáng quá nhiều. Bài viết này giúp bạn nhận ra sớm dấu hiệu mất nước và nắm các nguyên tắc chăm sóc cơ bản tại nhà.
Lưu ý: nội dung dưới đây dựa trên hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS). Số điện thoại, tên dịch vụ và sản phẩm ở Anh có thể khác Việt Nam, nên bạn hãy ưu tiên chỉ dẫn của bác sĩ hoặc cơ sở y tế gần nhà. Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y tế.
Dấu hiệu cần biết
Dấu hiệu mất nước ở trẻ nhỏ
Thóp (chỗ mềm trên đỉnh đầu) bị lõm xuống
Mắt trũng
Ít nước mắt hoặc gần như không có nước mắt khi khóc
Tã ướt ít hơn bình thường
Bé lơ mơ, buồn ngủ hoặc quấy khóc, cáu gắt
Thấy các dấu hiệu này: nên liên hệ cơ sở y tế
Vì sao tiêu chảy dễ gây mất nước
Khi bé đi ngoài phân lỏng, cơ thể mất nước cùng các chất điện giải theo phân. Nếu bé còn nôn thì tình trạng này dễ nặng thêm. Theo WHO, bệnh tiêu chảy vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên thế giới. Vì vậy việc nhận biết và xử trí sớm là rất quan trọng.
Dấu hiệu mất nước ở trẻ nhỏ
NHS liệt kê một số dấu hiệu thường gặp ở trẻ nhỏ:
- Thóp (chỗ mềm trên đỉnh đầu) bị lõm xuống.
- Mắt trũng.
- Ít nước mắt hoặc gần như không có nước mắt khi khóc.
- Tã ướt ít hơn bình thường.
- Bé lơ mơ, buồn ngủ hoặc quấy khóc, cáu gắt.
WHO còn mô tả các mức độ nặng hơn, chẳng hạn bé li bì hoặc khó đánh thức, mắt trũng, không uống được hoặc uống kém, và nếp véo da trở lại rất chậm. Bạn không cần tự phân loại mức độ. Chỉ cần thấy các dấu hiệu này thì nên liên hệ cơ sở y tế.
Nguyên tắc bù nước tại nhà
Theo NHS, mục tiêu là giữ cho bé luôn được cung cấp đủ nước:
- Tiếp tục cho bú mẹ hoặc bú sữa công thức. Nếu bé đang nôn, hãy cho bú ít hơn mỗi lần nhưng chia thành nhiều cữ hơn thường lệ.
- Không pha loãng sữa công thức, vẫn dùng đúng độ pha như bình thường.
- Bé đã dùng sữa công thức hoặc ăn dặm có thể được cho uống từng ngụm nhỏ nước giữa các cữ bú. Với bé dưới 6 tháng, NHS dặn đun sôi nước trước khi cho uống.
- Tránh nước ép trái cây và nước có ga, vì chúng có thể làm tiêu chảy hoặc nôn nặng hơn.
WHO và NHS đều nhắc đến dung dịch bù nước đường uống (ORS), là hỗn hợp nước sạch, muối và đường giúp thay phần nước và điện giải đã mất. NHS gợi ý bạn hỏi dược sĩ để chọn loại phù hợp. Về cách pha và lượng cho uống, các nguồn trên không nêu con số cụ thể, nên bạn hãy làm theo hướng dẫn in trên bao bì sản phẩm hoặc lời dặn của nhân viên y tế, không tự ước lượng.
Việc ăn uống khi bé tiêu chảy
WHO khuyến nghị tiếp tục cho trẻ ăn các thức ăn giàu dinh dưỡng, trong đó có sữa mẹ, ngay trong đợt tiêu chảy. Khi bé khỏe, chế độ ăn đủ chất, kèm bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, cũng góp phần bảo vệ bé.
WHO cũng đề cập việc dùng kẽm dạng viên tan trong một liệu trình 10 đến 14 ngày giúp rút ngắn thời gian tiêu chảy. Đây là thuốc, vì vậy chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ, và bạn không nên tự quyết định liều lượng.
Không tự cho bé dùng thuốc cầm tiêu chảy
NHS lưu ý rằng không nên cho trẻ dưới 12 tuổi dùng thuốc cầm tiêu chảy như loperamide. Nếu bạn băn khoăn về bất kỳ loại thuốc nào, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước.
Khi nào cần đưa bé đi khám
Theo NHS, bạn nên tìm tư vấn y tế ngay trong các trường hợp sau:
- Bạn lo lắng về một bé dưới 12 tháng tuổi.
- Bé bỏ bú hoặc bỏ bình khi đang bệnh.
- Bé dưới 5 tuổi có dấu hiệu mất nước.
- Bé không giữ được nước, uống vào là nôn ra.
- Phân có máu.
- Tiêu chảy kéo dài hơn 7 ngày hoặc nôn kéo dài hơn 2 ngày.
NHS cũng nêu những dấu hiệu cần cấp cứu, như da, môi hoặc lưỡi xanh tái, xám, nhợt nhạt hoặc nổi vằn; thở rất khó hoặc thở nhanh, ngắn; bé lú lẫn, lờ đờ hoặc rất khó đánh thức; hay nôn ra chất màu xanh hoặc vàng xanh. Gặp các tình huống này, hãy đưa bé đến cơ sở cấp cứu gần nhất ngay.
Lời nhắn cho ba mẹ
Hãy theo dõi số lần thay tã ướt, mức độ tỉnh táo và việc bé còn chịu bú hay uống hay không. Đó là những chỉ dấu dễ quan sát nhất. Khi còn nghi ngờ, việc hỏi bác sĩ sớm luôn tốt hơn chờ đợi. Chúng tôi không phải cơ sở y tế và bài viết không thể chẩn đoán hay chỉ định điều trị cho riêng bé nhà bạn.
Nguồn tham khảo
- NHS (Anh) - Diarrhoea and vomiting (truy cập 2026-10-21)
- NHS (Anh) - Dehydration (truy cập 2026-10-21)
- WHO - Diarrhoeal disease (fact sheet) (truy cập 2026-10-21)