Bé sốt, sưng đau sau tiêm chủng: bình thường hay cần đi khám?

Vắc xin đưa vào cơ thể một chất giúp hệ miễn dịch của bé làm quen với mầm bệnh. Cơ thể phản ứng lại, nên có thể đau chỗ tiêm hoặc hơi sốt. CDC cho biết tác dụng phụ của vắc xin phần lớn nhẹ, như đau chỗ tiêm, quấy khóc hoặc sốt nhẹ, thường chỉ kéo dài một vài ngày. Phản ứng dị ứng nặng được CDC mô tả là rất hiếm, và nhân viên y tế tại điểm tiêm được huấn luyện để xử trí.

Bài trên Sức khỏe & Đời sống nhắc thêm một điều ba mẹ hay thắc mắc: mức độ phản ứng không phản ánh vắc xin có hiệu quả hay không. Triệu chứng xuất hiện sau tiêm cũng không phải lúc nào cũng do vắc xin gây ra; bé có thể đang ủ một bệnh khác.

Tại chỗ tiêm

NHS liệt kê sưng hoặc đau ở chỗ tiêm trong các tác dụng phụ thường gặp của vắc xin 6 trong 1, kèm lưu ý không phải bé nào cũng bị. AAP cho biết phản ứng tại chỗ thường bắt đầu trong vòng 24 giờ và kéo dài 3 đến 5 ngày. Với vắc xin bạch hầu, ho gà, uốn ván (DTaP), vùng đỏ có thể kéo dài đến 7 ngày. Có bé sưng cả phần đùi hoặc cánh tay trên; AAP nói tình trạng này thường hết dần trong khoảng 3 đến 7 ngày.

Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố mô tả khác hơn: ở trẻ da rất nhạy cảm, sưng đỏ có thể kéo dài 6 đến 8 giờ, và với một số vắc xin trong bảng của bài (Quinvaxem, Infanrix, Pentaxim) sưng đỏ có thể tự khỏi sau 1 đến 2 ngày. Mỗi loại vắc xin, mỗi bé phản ứng một khác, nên ba mẹ đừng lấy một con số làm thước đo duy nhất. Điều quan trọng là xu hướng: vùng tiêm có đang đỡ dần không.

Sốt

AAP cho biết sốt sau phần lớn các mũi tiêm thường bắt đầu trong vòng 24 giờ và kéo dài 1 đến 2 ngày. NHS xếp sốt vào các tác dụng phụ thường gặp, cùng với mệt, chán ăn, nôn hoặc tiêu chảy và quấy.

Với vắc xin sởi, quai bị, rubella và thủy đậu, phản ứng có thể đến muộn hơn. AAP nêu sốt và phát ban thường bắt đầu từ 1 đến 4 tuần sau mũi tiêm. Phát ban sau vắc xin sởi bắt đầu từ ngày 6 đến 12, thường kéo dài 2 đến 3 ngày. Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố cũng nêu các phản ứng này xuất hiện trong khoảng 7 đến 12 ngày, riêng thủy đậu 10 đến 21 ngày sau tiêm. Hai nguồn lệch nhau về mốc ngày; đều cho thấy sốt, phát ban nhẹ có thể đến sau khi ba mẹ đã quên mất mũi tiêm.

Quấy khóc, bú kém, ngủ nhiều

AAP cho biết các triệu chứng toàn thân như quấy, buồn ngủ, ăn kém thường hết trong 24 đến 48 giờ. Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố cho rằng bé quấy khóc trong 12 giờ đầu sau tiêm là bình thường. Cả hai cùng nói đến một khoảng thời gian ngắn, tính bằng giờ đến một hai ngày.

Bài trên Sức khỏe & Đời sống khuyên ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút. Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố nêu khoảng 15 đến 30 phút. Ba mẹ nên theo thời gian mà điểm tiêm hướng dẫn, và đừng bỏ về sớm vì bé đã nín khóc. Lý do rất thực tế: nếu có phản ứng dị ứng nặng, nhân viên y tế đang ở ngay bên cạnh. AAP cho biết phản vệ hiếm gặp thường xuất hiện trong khoảng 20 phút, đôi khi đến 2 giờ sau mũi tiêm. NHS nói các phản ứng dị ứng nặng rất hiếm và thường bắt đầu trong vài phút.

Về nhà, bài của Sức khỏe & Đời sống dặn tiếp tục theo dõi trong những ngày sau và làm theo hướng dẫn của cơ sở tiêm. Gợi ý thêm của mevabe: những giờ đầu là lúc ba mẹ nên để mắt kỹ nhất, nhất là buổi tối. Hãy ghi lại giờ tiêm, giờ bé sốt lần đầu và các lần bú, để khi gọi hỏi nhân viên y tế ba mẹ trả lời được ngay.

Nếu bé đang sốt cao hoặc đang ốm vào ngày hẹn tiêm, NHS dặn chờ bé khỏe hơn rồi mới tiêm. Khi bé ốm nhẹ mà không sốt cao, hãy hỏi bác sĩ, y tá hoặc nhân viên y tế xem có tiêm được không. CDC cũng khuyên nói chuyện với bác sĩ trước khi tiêm cho bé đang bệnh nhẹ.

Chỗ tiêm đau, sưng

Các nguồn chưa thống nhất, và ba mẹ nên biết điều này để khỏi hoang mang:

• CDC gợi ý đặt khăn ướt mát lên chỗ đau.
• AAP hướng dẫn xoa nhẹ chỗ tiêm vài lần mỗi ngày, chườm ấm bằng khăn ướt trong 10 phút, tránh chườm đá (chườm lạnh cũng chấp nhận được nếu bé thích hơn).
• Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố khuyên chườm lạnh 15 đến 20 phút trong ngày đầu, sau 24 giờ có thể chườm nóng.
• Sức khỏe & Đời sống khuyên chườm mát nhẹ, không xoa bóp mạnh, không chườm nóng.

Hai nguồn trong nước cùng dặn không đắp lá hay thuốc dân gian lên chỗ tiêm; Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố nói thêm không xát chanh, đắp khoai tây vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Trong thực tế, ba mẹ nên làm nhẹ tay, đừng ấn mạnh vào vùng đau, và hỏi nhân viên y tế tại nơi tiêm bé nên chườm kiểu nào cho loại vắc xin vừa tiêm.

Bé sốt

Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố khuyên đo nhiệt độ 2 đến 3 giờ một lần, cho bé mặc quần áo thoáng, bú nhiều hoặc uống nhiều nước, và không dùng nước lạnh hay lau cồn. NHS nói ở trang 6 trong 1 rằng có thể dùng thuốc cho trẻ để giảm khó chịu, nhưng đọc kỹ nhãn hoặc hỏi dược sĩ, bác sĩ xem có hợp với bé không; trang này không nêu liều.

Về mốc nhiệt độ, các nguồn khác nhau, nên ba mẹ không tự chọn một mốc rồi cho bé uống thuốc:

• AAP cho biết sốt nhẹ từ 37,8 đến 39 độ C thì không cần cho thuốc hạ sốt; trên 39 độ C có thể dùng thuốc nếu bé khó chịu.
• Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố dùng mốc trên 38,5 độ C.
• Sức khỏe & Đời sống dặn dùng thuốc hạ sốt, giảm đau khi cần theo hướng dẫn của nhân viên y tế, và không tự dùng thuốc dự phòng khi không có chỉ định.

Điểm chung của cả ba: cho thuốc theo hướng dẫn của người có chuyên môn. Vì vậy, nên hỏi ngay nhân viên y tế tại nơi tiêm về việc có cho thuốc hay không, mốc nhiệt độ nào và liều theo cân nặng của bé. Gợi ý thêm của mevabe: hỏi luôn ngay lúc tiêm, khi bé còn đang ở đó, để về nhà đêm khuya ba mẹ không phải đoán.

AAP lưu ý bé dưới 6 tháng chỉ nên uống sữa mẹ hoặc sữa công thức, không thêm nước hay thức uống khác.

Có nên cho thuốc hạ sốt trước khi tiêm để phòng sốt không? Sức khỏe & Đời sống dặn không tự dùng thuốc dự phòng khi không có chỉ định. Ba mẹ hãy hỏi nhân viên y tế nơi tiêm.

Bé quấy khóc cả buổi tối, có sao không? Quấy khóc là phản ứng bình thường trong ngày đầu. Cái đáng lo là khóc thét không dỗ được, kéo dài hơn 3 giờ, hoặc bé bỏ bú, li bì.

Bé không sốt có phải vắc xin không hiệu quả? Không. Sức khỏe & Đời sống nhấn mạnh mức độ phản ứng không phản ánh hiệu quả vắc xin.

Mũi sau có nên bỏ vì mũi trước bé sốt? Đây là câu hỏi cho bác sĩ. Ba mẹ đừng tự quyết định bỏ mũi tiêm; hãy kể lại chi tiết bé đã phản ứng thế nào và nhờ nhân viên y tế tư vấn. CDC nêu rõ: bé từng bị phản ứng dị ứng nặng với liều vắc xin trước là một trường hợp ngoại lệ cần được bác sĩ cân nhắc kỹ.