Trẻ khóc dạ đề (colic): dấu hiệu và cách dỗ bé

NHS mô tả colic là khi bé khóc rất nhiều mà không có nguyên nhân rõ ràng. Theo NHS, bé khỏe mạnh được xem là bị colic khi khóc hơn 3 giờ mỗi ngày, trong 3 ngày mỗi tuần, kéo dài ít nhất 1 tuần. AAP giải thích nguyên nhân chưa rõ; thường bé rất nhạy với kích thích và hệ thần kinh còn non nên chưa tự dỗ mình được.

Một vài điểm hay gặp:

• Cơn khóc thường nặng hơn vào chiều và tối. AAP nêu khoảng từ 6 giờ chiều đến nửa đêm.
• Khi khóc, bé có thể nắm chặt tay, đỏ mặt, co gối lên bụng hoặc ưỡn lưng, bụng kêu ùng ục (NHS). AAP thêm rằng bé có thể khóc gần như gào, khó dỗ.
• Cơn khóc thường bắt đầu khi bé được vài tuần tuổi. AAP cho biết thời gian quấy khóc trong ngày thường lên đỉnh ở khoảng 3 giờ vào tuần thứ 6, rồi giảm còn 1 đến 2 giờ khi bé 3 đến 4 tháng.

Mỗi nguồn nêu một con số hơi khác nhau, vì cách tính và nhóm trẻ khảo sát khác nhau. Ba mẹ không cần lo vì sự chênh lệch này.

• Thời gian kéo dài: NHS nói thường đỡ khi bé khoảng 3 đến 4 tháng. AAP cũng nói tiếng khóc thường dừng vào 3 đến 4 tháng, nhưng có thể kéo dài đến 6 tháng. Bài của Từ Dũ nêu độ tuổi hay gặp là từ 2 tuần đến 16 tuần.
• Tỷ lệ bé bị: AAP cho biết khoảng một phần năm số bé bị colic, còn bài của Từ Dũ nêu là 1/3 số trẻ.
• Thời gian ba mẹ rời bé để bình tĩnh: CDC dặn kiểm tra bé mỗi 5 đến 10 phút, còn AAP nêu để bé nằm an toàn khoảng 10 đến 15 phút rồi mới quay lại. Phần "Khi ba mẹ sắp hết kiên nhẫn" bên dưới nói rõ hơn.

Đây là điều ba mẹ nên nắm vững nhất. Colic là cách gọi cho bé khỏe mạnh khóc nhiều. Chỉ nên nghĩ đến colic khi những nguyên nhân khác đã được loại trừ. Bài của Từ Dũ cũng dặn ba mẹ không tự chẩn đoán khi bé quấy khóc mà nên đưa bé đến bác sĩ nhi để loại trừ các bệnh khác. AAP lưu ý khóc kiểu colic đôi khi là dấu hiệu của một bệnh, chẳng hạn thoát vị hoặc nhiễm trùng, nên cần được bác sĩ nhi loại trừ những nguyên nhân nặng trước khi thử các cách dỗ bé.

Gợi ý kiểm tra nhanh của mevabe, dựa trên các nguồn trên, trước khi nghĩ đến colic:

• Bé đói chưa? AAP nhắc các dấu hiệu đói sớm như chép môi hoặc đưa tay lên miệng.
• Bỉm có ướt hoặc bẩn không? Bé mặc nóng hay lạnh quá? AAP gợi ý mặc cho bé số lớp áo tương đương mẹ.
• Bé có sốt không? Hãy đo nhiệt độ cho bé. AAP dặn nếu bé dưới 2 tháng tuổi mà sốt, hãy gọi bác sĩ ngay.
• Bé có trớ hoặc nôn nhiều, hay quấy sau mỗi cữ bú? AAP cho biết trào ngược dạ dày thực quản có thể giống colic.
• Bé có tăng cân bình thường không? NHS xếp việc bé không lớn hoặc không lên cân như mong đợi vào nhóm cần gọi tư vấn hoặc đi khám.

Với colic, theo mô tả của Từ Dũ, trước mỗi cơn khóc bé vẫn bú và chơi bình thường. Gợi ý thêm của mevabe: nếu bé bỏ bú, ủ rũ hoặc ngủ li bì thì không giống colic nữa, ba mẹ nên đưa bé đi khám.

Không có cách nào hiệu quả với mọi bé. Ba mẹ thử từng cách một và kiên nhẫn quan sát.

AAP và NHS gợi ý:

• Bế, ôm bé khi bé khóc nhiều.
• Quấn bé trong khăn mỏng, rộng. AAP khuyên nhờ điều dưỡng hoặc bác sĩ chỉ cách quấn.
• Bế bé nằm nghiêng bên trái trên tay ba mẹ rồi nhẹ nhàng xoa lưng. Nếu bé ngủ, đặt bé nằm ngửa trong cũi.
• Đưa bé đi trong địu hoặc ru nhẹ. NHS thêm các cách ru trên vai, trong nôi, trong xe đẩy.
• Dùng tiếng ồn trắng nhẹ như tiếng quạt, máy hút bụi ở xa hoặc đoạn ghi âm nhịp tim (AAP). NHS nêu tiếng đài hoặc tivi nhỏ để bé phân tâm. AAP dặn không bao giờ đặt bé lên trên máy giặt hoặc máy sấy.
• Cho bé nằm sấp trên đầu gối ba mẹ và xoa lưng. Nếu bé ngủ thì chuyển bé sang cũi, nằm ngửa.
• Tắm nước ấm (NHS), mát xa nhẹ cho bé (AAP).
• Cho bé ngậm vú giả nếu chưa đến giờ bú (AAP). Một số bé bú mẹ không nhận vú giả, nhưng bé khác thấy dịu ngay.

Khi cho bú, NHS khuyên bế hoặc ngồi bé thẳng lưng để bé nuốt ít hơi, rồi vỗ ợ hơi sau cữ bú. AAP dặn tránh cho bú quá nhiều, nên chờ ít nhất 2 đến 2 tiếng rưỡi tính từ đầu cữ này sang đầu cữ sau. Nếu bé có dấu hiệu đói rõ ràng, ba mẹ cứ hỏi bác sĩ của bé về nhịp bú phù hợp.

Về ăn uống của mẹ: NHS cho biết mẹ đang cho con bú không cần đổi chế độ ăn. AAP nêu mẹ có thể thử bỏ sữa bò, caffeine, hành, bắp cải và các thực phẩm có thể gây khó chịu, mỗi lần bỏ một món, chờ khoảng 2 tuần để xem kết quả, nhưng nên bàn với bác sĩ nhi trước. AAP cũng cho biết dị ứng, nhạy cảm thức ăn chỉ gây dưới 5% các cơn khóc kiểu colic. Với bé bú sữa công thức, ba mẹ hãy hỏi bác sĩ của bé, đừng tự đổi.

Về thuốc, men hoặc thảo dược chống đầy hơi bán ở hiệu thuốc: NHS nêu không khuyến nghị và chưa có bằng chứng cho thấy chúng giúp ích. NHS cũng khuyên tránh nắn chỉnh cột sống hoặc nắn xương sọ cho bé vì ít bằng chứng và có thể làm bé đau. Nếu ba mẹ muốn thử bất kỳ thứ gì, hãy hỏi bác sĩ của bé trước.

Gợi ý thêm của mevabe: nhiều ba mẹ thấy dễ hơn khi ghi lại vài ngày giờ bé ngủ, bú, khóc. AAP cũng khuyên ghi nhật ký này rồi cho bác sĩ xem. Những lúc bé khóc đều đặn vào một khung giờ, ba mẹ có thể chủ động chia ca nhau bế, để mỗi người có chút thời gian nghỉ.

Tiếng khóc kéo dài làm ai cũng căng thẳng. Cảm giác bực bội, tức giận là bình thường. Điều quan trọng là xử lý nó an toàn.

CDC cho biết khóc, kể cả những đợt khóc dài không dỗ nguôi, là bình thường ở trẻ sơ sinh. Tiếng khóc nhiều nhất trong những tháng đầu và đỡ dần khi bé lớn. CDC cũng nêu thời điểm cao điểm khoảng 4 đến 20 tuần tuổi. Các bước CDC và AAP gợi ý:

1. Thử dỗ bé bằng quấn khăn, ôm da kề da, vú giả, ru nhẹ, hát hoặc nói nhỏ, hoặc đi dạo bằng xe đẩy hay đi xe.
2. Thấy mình sắp mất bình tĩnh thì dừng lại, hít một hơi sâu và đếm đến 10 (AAP). Hãy nhờ người khác giúp.
3. Đặt bé vào chỗ an toàn như cũi, nằm ngửa, không để chăn hay thú nhồi bông, rồi bước ra ngoài cho bình tĩnh.
4. Quay lại xem bé. CDC dặn kiểm tra bé mỗi 5 đến 10 phút. AAP nêu để bé khóc một mình 10 đến 15 phút, rồi vào xem bé mà chưa bế lên cho đến khi ba mẹ thấy bình tĩnh. Hai nguồn hơi khác nhau; ba mẹ có thể lấy khoảng thời gian ngắn hơn cho yên tâm, miễn là bé đang nằm an toàn.
5. Gọi bạn bè, người thân, hoặc nhờ ai đó trông bé một hai tiếng để mình ra ngoài thở. AAP nói ngay cả một hoặc hai tiếng cũng giúp ích.
6. Khi đã bình tĩnh, bế bé lên và dỗ lại.

CDC cũng nhắc không bao giờ để bé ở một mình với người dễ nổi cáu, nóng tính hoặc từng có hành vi bạo lực.

AAP dặn dù bực đến đâu cũng không bao giờ lắc bé. CDC giải thích thêm: chấn thương đầu do bạo hành, trong đó có hội chứng rung lắc trẻ, thường xảy ra khi người chăm trẻ giận dữ hoặc bực bội vì tiếng khóc. Nó gây chảy máu quanh não hoặc sau mắt. Bé dưới 1 tuổi có nguy cơ cao nhất. CDC nêu ở Hoa Kỳ, có tới một trong bốn bé bị chấn thương này tử vong, và gần như tất cả những bé sống sót đều bị ảnh hưởng lâu dài như vấn đề thị lực, chậm phát triển, khuyết tật vận động hoặc mất thính lực. CDC nhấn mạnh lắc, ném hoặc đánh bé không bao giờ là cách đáp lại tiếng khóc.

Nếu ba mẹ biết ai đó trong nhà dễ cáu khi bé khóc, hãy nói rõ điều này với họ trước. Người thân, hàng xóm cũng có thể giúp bằng cách đề nghị trông bé để ba mẹ nghỉ một lúc.