Tiểu đường thai kỳ: ai có nguy cơ, nghiệm pháp dung nạp glucose là gì

Theo NHS, nguy cơ cao hơn ở mẹ thuộc một hoặc nhiều nhóm sau:

• Trên 40 tuổi.
• Chỉ số khối cơ thể (BMI) trên 30.
• Lần sinh trước có bé nặng từ 4,5 kg trở lên.
• Đã từng bị tiểu đường thai kỳ ở lần mang thai trước.
• Cha mẹ hoặc anh chị em ruột bị tiểu đường.
• Có nguồn gốc Nam Á, da đen, Caribe gốc Phi hoặc Trung Đông.
• Đã từng phẫu thuật dạ dày giảm cân.

CDC nêu các yếu tố tương tự: từng bị tiểu đường thai kỳ, từng sinh bé nặng trên 9 pound (khoảng 4 kg), thừa cân, có người nhà bị tiểu đường típ 2, mắc hội chứng buồng trứng đa nang và thuộc một số nhóm dân tộc nhất định. Bệnh viện Hùng Vương liệt kê thừa cân hoặc béo phì, trên 35 tuổi, tiền sử gia đình, tiền sử thai kỳ bất thường, cao huyết áp và buồng trứng đa nang.

Mỗi nguồn dùng một danh sách và ngưỡng hơi khác nhau. Có yếu tố nguy cơ không có nghĩa mẹ chắc chắn bị bệnh, và không có yếu tố nguy cơ cũng chưa thể loại trừ hoàn toàn. Vì vậy mẹ hãy nói với bác sĩ về tiền sử của bản thân và gia đình ngay từ lần khám đầu.

Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT) là cách thường dùng để phát hiện tiểu đường thai kỳ. Mẹ được lấy máu để đo đường huyết lúc đói, uống một dung dịch chứa lượng đường quy định, rồi được lấy máu lại sau những khoảng thời gian nhất định để xem cơ thể xử lý đường ra sao.

Về thời điểm, NHS cho biết nghiệm pháp thường làm trong khoảng tuần 24 đến 28. CDC cũng nêu khoảng 24 đến 28 tuần và cho biết bác sĩ có thể làm sớm hơn nếu mẹ thuộc nhóm nguy cơ cao. Theo NHS, mẹ từng bị tiểu đường thai kỳ sẽ được mời làm sớm sau buổi hẹn đầu, rồi làm lại ở tuần 24 đến 28 nếu kết quả lần đầu bình thường. Ở Việt Nam, Bệnh viện Hùng Vương cũng xem tuần 24 đến 28 là khung thời gian tối ưu, dùng nghiệm pháp 75g glucose.

Khác biệt nhỏ giữa các nơi là bình thường: một số cơ sở làm cho mọi thai phụ, một số chỉ làm cho người có nguy cơ. Mẹ hãy hỏi nơi mình khám để biết lịch cụ thể.

Theo NHS, nghiệm pháp làm vào buổi sáng sau khi nhịn ăn 8 đến 10 giờ, thường mất khoảng 2 giờ. Mẹ có thể uống nước lọc, nhưng nên hỏi lại cơ sở y tế nếu chưa chắc. Bệnh viện Hùng Vương hướng dẫn nhịn ít nhất 8 giờ, chỉ uống nước lọc, và lấy máu 3 lần: trước khi uống, sau 1 giờ và sau 2 giờ. Các nơi có thể hướng dẫn khác nhau, nên mẹ hãy làm theo phiếu hẹn của nơi mình khám.

Vài điều mẹ có thể chuẩn bị:

• Hẹn buổi sáng, ăn tối sớm rồi nhịn đến khi xong xét nghiệm.
• Mang theo sổ khám thai, nước lọc và một bữa ăn nhẹ để ăn ngay sau khi lấy máu xong.
• Dự trù thời gian chờ, vì mẹ phải ngồi nghỉ giữa các lần lấy máu.
• Hỏi bác sĩ nếu mẹ đang dùng thuốc, vì một số thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Dung nạp đường uống có thể gây buồn nôn. Bệnh viện Hùng Vương cho biết nếu mẹ nôn hoặc không uống hết lượng đường, kết quả có thể không chính xác, nên hãy báo ngay cho nhân viên y tế thay vì tự quyết định làm lại.

Theo Bệnh viện Hùng Vương, chỉ cần một trong ba giá trị (lúc đói, sau 1 giờ, sau 2 giờ) cao hơn mức bình thường là có thể chẩn đoán tiểu đường thai kỳ. Ngưỡng cụ thể có thể khác nhau tùy hướng dẫn mà cơ sở áp dụng và do bác sĩ đọc, nên mẹ không nên tự so với một con số trên mạng.

Kết quả cao không phải lỗi của mẹ và không có nghĩa bé chắc chắn có vấn đề. Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ theo dõi sát hơn. NHS nêu các nguy cơ có thể gặp nếu đường huyết không được kiểm soát gồm bé lớn hơn bình thường gây sinh khó, nhiều nước ối, sinh non trước 37 tuần, tiền sản giật, hoặc bé bị hạ đường huyết, vàng da sau sinh. NHS cũng cho biết điều này hiếm khi dẫn đến thai chết lưu. Cách xử trí cụ thể sẽ do bác sĩ hướng dẫn riêng cho từng mẹ.

Tiểu đường thai kỳ thường không còn sau khi sinh, nhưng mẹ vẫn cần được kiểm tra. NHS khuyên làm xét nghiệm máu tầm soát tiểu đường từ 6 đến 13 tuần sau sinh, và nếu bình thường thì kiểm tra lại hằng năm. CDC cho biết khoảng một nửa số mẹ từng bị tiểu đường thai kỳ về sau có thể mắc tiểu đường típ 2, nên mẹ hãy trao đổi với bác sĩ về lịch kiểm tra phù hợp. Mẹ cũng nên báo bác sĩ sớm nếu thấy khát nước nhiều, đi tiểu nhiều hoặc khô miệng.