Mẹ bầu đau lưng, đau xương chậu: nguyên nhân và cách giảm

NHS cho biết đau lưng khi mang thai rất thường gặp, nhất là ở giai đoạn đầu. Lý do là dây chằng trong cơ thể mềm đi và giãn ra để chuẩn bị cho chuyển dạ. Việc này khiến các khớp ở lưng dưới và vùng chậu phải chịu thêm sức căng, và mẹ thấy đau.

Hai bài trong nước nêu thêm vài yếu tố khác:

• Bài trên trang Bệnh viện Từ Dũ cho biết tử cung nặng dần kéo cơ thể cong về phía trước. Để giữ thăng bằng, cơ lưng phải làm việc nhiều hơn nên căng cứng và nhức mỏi.
• Cơ bụng bị căng ra và yếu đi. Nhóm cơ này vốn hỗ trợ cột sống, nên khi yếu thì lưng dễ đau hơn mỗi khi mẹ vận động.
• Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống nêu đau lưng thường gặp nhất trong 3 tháng cuối thai kỳ, có thể đau ở lưng trên, lưng dưới hoặc vùng hông, và hay tăng về đêm. Bài cũng nhắc căng thẳng tâm lý làm cơ co cứng, và thoát vị đĩa đệm hay đau thần kinh tọa có thể gây đau lan xuống mông, đùi, bắp chân kèm tê bì.

Hai nguồn nhấn mạnh hơi khác nhau về thời điểm: NHS nói đau lưng hay gặp từ sớm, còn bài trên báo Sức khỏe & Đời sống nói thường gặp nhất vào 3 tháng cuối. Hai ý này không mâu thuẫn. Đau lưng có thể đến sớm và thường nặng dần khi bụng lớn.

Nhiều mẹ gọi chung là "đau lưng" nhưng thực ra đau nằm ở vùng xương chậu. NHS gọi đây là đau đai chậu, còn có tên là rối loạn khớp mu. Nguyên nhân là các khớp xương chậu bị cứng, hoặc cử động không đều ở phía trước hay phía sau khung chậu. NHS cho biết đau đai chậu ảnh hưởng tới tối đa 1 trong 5 mẹ bầu ở mức độ nào đó, và nhấn mạnh bệnh không gây hại cho em bé, dù có thể làm mẹ đau và đi lại khó khăn.

NHS mô tả các dấu hiệu thường gặp:

• Đau ở xương mu phía trước, ngang mức hông.
• Đau ngang một hoặc cả hai bên lưng dưới.
• Đau vùng đáy chậu, giữa âm đạo và hậu môn.
• Đau lan xuống đùi.
• Một số mẹ nghe hoặc cảm thấy tiếng lục cục, cọ xát ở vùng chậu.

Cơn đau thường nặng hơn khi đi bộ, lên xuống cầu thang, đứng một chân (ví dụ lúc mặc quần), trở mình trên giường hoặc dạng hai chân, như lúc bước ra khỏi xe.

NHS cho biết người có nguy cơ cao hơn gồm mẹ từng đau lưng hoặc đau vùng chậu, từng chấn thương vùng chậu, từng bị đau đai chậu ở lần mang thai trước, làm công việc nặng nhọc hoặc thừa cân.

Dưới đây là các gợi ý lấy từ NHS và hai bài trong nước, sắp theo tình huống thường ngày để mẹ dễ áp dụng.

Khi nhặt đồ rơi dưới sàn, bế con đầu

NHS khuyên gập gối và giữ lưng thẳng khi nhấc đồ từ sàn lên. Bài trên trang Từ Dũ và bài trên báo Sức khỏe & Đời sống cũng khuyên ngồi xổm, gập gối, giữ cột sống thẳng, không cúi người từ thắt lưng. NHS dặn tránh nhấc vật nặng. Nếu cần bế con lớn hoặc xách đồ nặng, mẹ nhờ người nhà giúp. Gợi ý thêm của mevabe: đặt những thứ hay dùng ở tầm tay, để mẹ ít phải cúi.

Khi quay người, đứng nấu ăn, đi chợ

NHS khuyên xoay bàn chân khi quay người, không vặn cột sống. Bài trên trang Từ Dũ cũng nhắc xoay cả bàn chân chứ không chỉ xoay lưng. Khi đi chợ, NHS gợi ý chia đều trọng lượng vào hai túi, và đi giày đế bằng để dồn sức đều hai chân. Gợi ý thêm của mevabe: mẹ chia nhỏ số lần đi chợ, mỗi lần mua ít thôi.

Khi ngồi làm việc

NHS khuyên ngồi lưng thẳng, có chỗ tựa tốt, và gối dành cho bà bầu có thể giúp ích. Bài trên trang Từ Dũ gợi ý kê gối nhỏ ở vùng thắt lưng và đặt chân lên bục thấp. Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống gợi ý chọn ghế có phần tựa lưng cong.

Với đau đai chậu, NHS còn lưu ý hạn chế ngồi hoặc đứng quá lâu và hạn chế lên xuống cầu thang nhiều lần.

Khi đi ngủ

Giấc ngủ thường là lúc mẹ khổ nhất. Cả hai nguồn trong nước đều khuyên ngủ nghiêng:

• Bài trên trang Từ Dũ: kê gối giữa hai đầu gối và một gối mềm dưới bụng.
• Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống: nên nghiêng sang trái, co một hoặc cả hai đầu gối, không nên nằm ngửa, và có thể dùng gối ôm dài ít nhất 1,5 m. Nếu nệm mềm, kê thêm một tấm ván bên dưới.

NHS cũng nhắc dùng nệm đủ cứng, có thể đặt tấm ván cứng dưới nệm mềm để làm nệm chắc hơn. Với đau đai chậu, NHS khuyên kê gối giữa hai đầu gối khi nằm.

Khi lên xuống xe, trở mình

Đây là hai động tác dễ làm đau đai chậu bộc phát. NHS khuyên mẹ giữ hai đầu gối khép sát nhau khi lên xuống xe. Mẹ cũng nên ngồi xuống để mặc hoặc cởi quần áo, thay vì đứng một chân.

• Chườm. Bài trên trang Từ Dũ khuyên, khi bác sĩ đồng ý, bắt đầu bằng chườm mát tối đa 20 phút mỗi lần, vài lần mỗi ngày. Sau 2-3 ngày chuyển sang chườm ấm. Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống cũng nêu chườm lạnh khoảng 20 phút, vài lần mỗi ngày, không đặt đá trực tiếp lên da mà dùng túi chuyên dụng hoặc bọc đá trong khăn ẩm, vài ngày sau chuyển sang chườm nóng. Cả hai bài cùng dặn không áp nhiệt hay chườm lên bụng.
• Tắm ấm, xoa bóp. NHS gợi ý thử xoa bóp hoặc tắm nước ấm. Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống nhắc tắm nước ấm bằng vòi hoa sen để massage lưng.
• Vận động nhẹ. Bài trên trang Từ Dũ cho biết đi bộ và bơi lội an toàn với hầu hết mẹ bầu, nếu lo ngại thì hỏi bác sĩ. NHS nêu các động tác nhẹ như bò bốn chân, lưng đưa lên xuống chậm rãi, cùng yoga hoặc lớp tập trong nước dành cho bà bầu có thể giúp cơ nâng đỡ khỏe hơn.
• Lớp học chăm sóc lưng. NHS gợi ý mẹ cân nhắc lớp chăm sóc lưng, học theo nhóm hoặc riêng từng người.
• Nghỉ ngơi. NHS nhắc mẹ nghỉ đủ, nhất là ở cuối thai kỳ.

Mẹ đừng tự mua thuốc giảm đau, kể cả thuốc quen thuộc trong nhà. Bài trên trang Từ Dũ dặn không tự ý uống thuốc giảm đau khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ. NHS cũng nhắc mẹ hỏi ý bác sĩ hoặc nữ hộ sinh. Hãy hỏi bác sĩ khám thai trước khi dùng bất kỳ loại nào.

Với đau đai chậu, NHS khuyên liên hệ nữ hộ sinh hoặc bác sĩ gia đình (trong trường hợp không khẩn cấp) nếu cơn đau:

• Khiến mẹ khó đi lại.
• Đau khi bước ra khỏi xe hoặc trở mình trên giường.
• Đau khi lên xuống cầu thang.

NHS cho biết chẩn đoán sớm giúp giảm đau và giảm nguy cơ khó chịu kéo dài. Mẹ có thể được giới thiệu tới dịch vụ chuyên về các vấn đề khớp chậu khi mang thai, với các bài tập cho cơ sàn chậu, cơ bụng, cơ lưng, cơ hông, hoặc được tư vấn dụng cụ hỗ trợ như nạng hay đai đỡ vùng chậu. NHS cũng cho biết triệu chứng thường không hết hoàn toàn cho đến sau sinh, nhưng điều trị có thể cải thiện đáng kể trong thai kỳ.

Với đau lưng nói chung, nếu đau nhiều, NHS khuyên mẹ nói với bác sĩ hoặc nữ hộ sinh, vì mẹ có thể được giới thiệu tới chuyên viên vật lý trị liệu sản khoa.

Còn chuyện sinh nở thì sao?

NHS cho biết nhiều mẹ bị đau đai chậu vẫn sinh thường qua đường âm đạo được. NHS gợi ý ghi tình trạng này vào kế hoạch sinh để người đi cùng và nhân viên y tế biết, ghi cả những tư thế mẹ thấy thoải mái. NHS cũng nêu sinh trong nước có thể giảm áp lực lên khớp, mẹ nên trao đổi với nữ hộ sinh. Ở Việt Nam, sinh trong nước chưa phải lựa chọn ở mọi cơ sở, mẹ hãy hỏi thẳng bệnh viện nơi mình dự định sinh.