Chuột rút và phù chân khi mang thai: khi nào bình thường, khi nào cần đi khám

Chuột rút là gì, hay gặp lúc nào?

NHS mô tả chuột rút là cơn đau đột ngột, nhói, thường ở bắp chân hoặc bàn chân, và hay gặp nhất vào ban đêm. Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống cho biết đó là cơn co cứng cơ không kiểm soát được, mỗi cơn kéo dài khoảng 30 đến 60 giây. Bài cũng nêu hơn một nửa phụ nữ mang thai bị chuột rút ở chân, một số bị ở mông và đùi, thường về đêm, nhất là trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba (3 tháng giữa và 3 tháng cuối thai kỳ).

Bài trên trang Bệnh viện Từ Dũ nêu chuột rút thường bắt đầu từ tháng thứ ba của thai kỳ và xuất hiện thường xuyên hơn khi thai lớn dần. Hai bài trong nước có đôi chút khác nhau ở mốc bắt đầu, nhưng cùng nói chuột rút nặng hơn về sau và hay về đêm. Bài trên trang Từ Dũ còn cho biết chuột rút không gây hậu quả cho mẹ và thường tự hết khi kết thúc thai kỳ.

Vì sao mẹ bị chuột rút?

Cả hai bài trong nước đều nói chưa có nghiên cứu xác định chính xác nguyên nhân. Các yếu tố thường được nêu:

• Cân nặng tăng dần làm tăng áp lực lên cơ chân.
• Tử cung to chèn ép mạch máu và dây thần kinh, khiến máu xuống chân kém lưu thông.
• Mất nước, hoặc mất cân bằng khoáng chất. Bài trên trang Từ Dũ nhắc đến thiếu canxi, bài trên báo Sức khỏe & Đời sống nhắc canxi, phốt pho, vitamin D, vitamin E.
• Mệt mỏi, vận động quá ít hoặc quá nhiều.

Đây là các yếu tố "thường được nêu", không phải nguyên nhân đã được xác định chắc chắn. Vì vậy, mẹ đừng vội tự đoán mình thiếu chất gì rồi tự mua thuốc bổ.

Khi cơn chuột rút đang xảy ra

• NHS: kéo mạnh các ngón chân về phía mắt cá, hoặc xoa bóp cơ thật chắc tay, có thể làm cơn dịu đi.
• Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống: duỗi thẳng chân, gập bàn chân lên để kéo cơ bắp chân, tránh để các ngón chân hướng vào nhau. Đứng dậy, giữ chân phẳng trên sàn. Xoa bóp, chườm nóng, hoặc tắm nước ấm.

Sau cơn, bắp chân có thể ê, như đau cơ sau khi tập nặng, và thường dịu dần.

Phòng cho đỡ bị về đêm

NHS gợi ý vận động nhẹ đều đặn, nhất là các động tác ở cổ chân và chân. Bài tập NHS nêu: gập duỗi bàn chân lên xuống 30 lần, rồi xoay mỗi bàn chân 8 vòng theo một chiều và 8 vòng theo chiều ngược lại, sau đó làm tương tự với chân còn lại.

Các bài trong nước nêu thêm:

• Tránh giữ nguyên một tư thế quá lâu. Bài trên trang Từ Dũ gợi ý người làm văn phòng co duỗi bắp chân sau mỗi giờ.
• Kê cao chân khi ngủ bằng gối mềm, nằm nghiêng bên trái (bài trên trang Từ Dũ).
• Kéo giãn bắp chân trước khi ngủ. Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống mô tả hai động tác: ngồi, kéo ngón chân về phía mình với đầu gối gập; hoặc đứng quay mặt vào tường, duỗi thẳng chân sau và giữ khoảng 30 giây rồi đổi chân.
• Chườm ấm bắp chân hoặc tắm nước ấm trước khi ngủ. Bài trên trang Từ Dũ nêu ngâm chân nước ấm trước khi ngủ.
• Uống đủ nước. Hai bài nêu mức khác nhau: bài trên trang Từ Dũ nêu khoảng 2-2,5 lít nước mỗi ngày, bài trên báo Sức khỏe & Đời sống nêu khoảng 1,5 đến 2 lít. Mẹ nên hỏi bác sĩ khám thai mức phù hợp với mình, nhất là khi mẹ có bệnh khác.
• Ăn đa dạng, gồm thực phẩm có canxi và magie như sữa, sữa chua, đậu, hạt, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt.
• Đi giày gót thấp và vận động nhẹ như đi bộ, bơi, yoga.

Còn chuyện uống canxi, magie thì sao?

Bài trên trang Từ Dũ khuyên mẹ hỏi bác sĩ về bổ sung canxi. Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống nêu một số chuyên gia khuyên dùng magie, canxi, vitamin hoặc vitamin tổng hợp trước sinh, nhưng nhấn mạnh chỉ nên bổ sung khi có tư vấn của bác sĩ. Mevabe không khuyên dùng loại thực phẩm chức năng hay thuốc cụ thể nào. Mẹ hãy kể với bác sĩ khám thai mình hay bị chuột rút, để bác sĩ cân nhắc dựa trên tình trạng riêng của mẹ.

Phù nào là bình thường?

NHS cho biết phù ở chân, mắt cá, bàn chân và ngón tay là khá thường gặp, hay nặng hơn vào cuối ngày và về cuối thai kỳ. Phù tăng từ từ thường không có hại cho mẹ và em bé, dù gây khó chịu. Nguyên nhân là cơ thể giữ thêm dịch, dịch dồn xuống những chỗ thấp nhất, nhất là khi trời nóng hoặc đứng lâu. Tử cung lớn dần cũng làm máu ở chân chảy chậm hơn.

Bài trên trang Từ Dũ cho biết phù chân là hiện tượng sinh lý bình thường ở thai phụ, có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào nhưng thường gặp nhất trong 3 tháng cuối. Trong bài trả lời trên trang Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, TS.BS Đinh Thúy Linh nêu phù bình thường thường tăng khi vận động nhiều, nhất là buổi chiều hoặc tối, và có thể giảm rõ vào buổi sáng nếu tối ngủ kê chân cao.

Gợi ý thêm của mevabe để mẹ tự theo dõi: mẹ có thể để ý xem phù của mình có "đúng quy luật" này không. Tối phù, sáng nhẹ hơn, hai chân phù gần giống nhau, thường là kiểu quen thuộc. Phù thay đổi hẳn so với mọi ngày thì mới đáng chú ý.

Cách giảm phù hằng ngày

NHS gợi ý:

• Tránh đứng lâu.
• Mang giày và tất thoải mái, tránh quai chật hay thứ gì bó chặt.
• Nghỉ ngơi và kê cao chân khi có thể.
• Đi bộ vào ban ngày hoặc tập bài vận động bàn chân đều đặn. Đó cũng là bài tập gập duỗi 30 lần, xoay 8 vòng mỗi chiều ở phần chuột rút, vừa cải thiện tuần hoàn vừa giúp giảm phù cổ chân và ngừa chuột rút bắp chân.

Hai bài trong nước bổ sung:

• Bài trên trang Từ Dũ: tránh ngồi hoặc đứng lâu, ngồi vắt chéo chân, quần áo chật, giày quá cao hoặc quá phẳng; kê chân lên gối khi ngủ; ngâm chân nước ấm sạch khoảng 10-15 phút mỗi tối; hạn chế ăn mặn.
• Bài trên trang Phụ sản Hà Nội (TS.BS Đinh Thúy Linh) chỉ nhắc kê chân cao khi ngủ.

Một số trang khác nêu số lượng nước hay thực phẩm cụ thể, nhưng các nguồn mevabe đọc chưa thống nhất, nên bài không nêu con số. Mẹ hỏi bác sĩ khám thai về mức uống nước và lượng muối hợp với mình.

Một tình huống khác dễ nhầm: chân đau, sưng, nóng ở một bên.

• Bài trên trang Từ Dũ nêu: đau và sưng chân kèm cảm giác nóng khi chạm vào cần đến cơ sở y tế để loại trừ nguy cơ đông máu.
• Bài trên báo Sức khỏe & Đời sống nêu: đau chân dữ dội, không giống chuột rút, có thể là dấu hiệu của huyết khối ở tĩnh mạch sâu của chân. Bài cho biết hiếm gặp nhưng cần điều trị kịp thời. Các dấu hiệu khác gồm chân hoặc bàn chân sưng, da rất nhợt hoặc hơi xanh, đau kéo dài kèm đỏ, sưng hoặc tê chân.
• CDC cũng đưa đau, đỏ hoặc sưng nhiều ở một chân hoặc một tay vào danh sách cảnh báo.

Điểm cần nhớ: chuột rút thường qua đi sau vài phút, còn đau chân một bên kèm sưng, đỏ, nóng thì không tự hết.