Dạy con không đánh mắng: gợi ý đặt giới hạn nhẹ nhàng theo hướng kỷ luật tích cực

Khi con làm sai, phản ứng đầu tiên của người lớn thường là nóng giận. Tuy nhiên, bé khó tiếp thu bài học khi đang bị quát hoặc sợ hãi. Nhiều cha mẹ thấy hiệu quả hơn khi dừng lại một nhịp, hít thở sâu, thậm chí tạm rời khỏi phòng an toàn vài phút rồi quay lại. Con cũng cần thời gian để cảm xúc dịu xuống; lúc đó mới là lúc phù hợp để trò chuyện.

Cha mẹ cũng là người, có lúc mất kiên nhẫn. Nếu lỡ nặng lời, nhiều gia đình chọn cách xin lỗi con và nói lại cho rõ, vừa sửa sai vừa làm gương cho bé.

Trẻ nhỏ thường chưa hiểu những câu mơ hồ như "ngoan lên" hay "đừng nghịch nữa". Một số cách hay được gợi ý:

• Dùng câu ngắn, nói điều nên làm thay vì điều cấm. Ví dụ "Con đi bộ trong nhà nhé" thay vì "Đừng chạy".
• Nói trước khi vào tình huống, như trước khi vào siêu thị thì thống nhất vài quy tắc đơn giản.
• Giữ quy tắc ít và nhất quán giữa những người chăm sóc bé.
• Cúi xuống ngang tầm mắt khi nói, giọng bình tĩnh.

Khi an toàn, để bé thấy hậu quả tự nhiên của hành động là một cách học. Ví dụ bé không chịu mặc áo ấm thì cảm thấy hơi lạnh một chút, hoặc đồ chơi ném ra thì mất lượt chơi cho đến khi nhặt lại. Cách này cần dùng hợp lý: không áp dụng với những việc nguy hiểm, và không nên biến thành trừng phạt.

Cho bé lựa chọn trong phạm vi người lớn chấp nhận cũng giúp bé bớt chống đối. Chẳng hạn "Con muốn mặc áo xanh hay áo vàng?" hoặc "Con tự cất đồ chơi trước hay đọc sách trước?". Lựa chọn nên đơn giản, ít, phù hợp độ tuổi.

Lời khen chung chung như "giỏi quá" có thể khó giúp bé hiểu mình đã làm đúng điều gì. Nhiều cha mẹ thử nói cụ thể: "Con đã tự xếp giày vào kệ, cảm ơn con" hay "Mẹ thấy con chia đồ chơi cho bạn, thật tử tế". Khen đúng lúc, đúng việc giúp bé muốn lặp lại hành vi tích cực. Sự chú ý và thời gian chơi cùng bé mỗi ngày cũng là phần thưởng quý hơn nhiều so với vật chất.

Trên trang giới thiệu về bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực, UNICEF Việt Nam cho biết tổ chức ưu tiên hỗ trợ cha mẹ và người chăm sóc trẻ nâng cao kỹ năng nuôi dạy con, thông qua các khóa học tại cộng đồng và tài nguyên trực tuyến. Trang này cũng nói về việc đưa các chương trình kỹ năng nuôi dạy con theo hướng không bạo lực và chăm sóc tích cực đến nơi làm việc. Trang không đi vào chi tiết từng kỹ thuật như trong bài này, vì vậy các gợi ý ở trên vẫn là kinh nghiệm tham khảo.