Cho bé chơi và trò chuyện mỗi ngày để hỗ trợ phát triển

Lưu ý: đây là hướng dẫn của Anh, một số ví dụ như thư viện địa phương hay trò chơi dân gian có thể khác ở Việt Nam. Bạn có thể áp dụng tinh thần chung bằng bài hát, trò chơi và ngôn ngữ quen thuộc trong gia đình. Mỗi bé phát triển với tốc độ riêng, và bài viết không thay thế tư vấn của bác sĩ hay chuyên gia.

Từ 0 đến 6 tháng: nói chuyện bằng khuôn mặt và giọng hát

Ở tuổi này, bé quan sát khuôn mặt và phản ứng với giọng nói của bạn. NHS gợi ý:

• Nhìn vào bé và trò chuyện, vì bé theo dõi gương mặt và đáp lại.
• Kể lại những việc bạn đang làm khi cho bú, thay tã hay tắm.
• Hát cho bé nghe để làm quen với nhịp điệu của ngôn ngữ. Dùng giọng cao thấp như hát có thể giúp giữ sự chú ý của bé.
• Đáp lại âm thanh và nét mặt của bé bằng lời nói và cử chỉ, như thè lưỡi hoặc chớp mắt xem bé có bắt chước không.
• Lặp lại bài hát và vần điệu quen thuộc, vì trẻ học từ qua sự lặp lại.
• Đọc sách cho bé nghe, kể cả sách vải để bé sờ chạm.

Từ 6 đến 12 tháng: gọi tên và chỉ cho bé xem

• Gọi tên và chỉ vào những thứ cả hai cùng nhìn thấy, ví dụ "Nhìn kìa, con mèo", rồi thêm chi tiết khi bé lớn dần.
• Cùng xem sách và nói về các bức tranh, bạn không nhất thiết phải đọc từng chữ.
• Chơi ú òa hoặc các trò chơi có lượt, giúp bé tập chú ý và chờ lượt.

Từ 12 đến 24 tháng: chơi, hát và đưa ra lựa chọn

NHS gợi ý nhiều hoạt động thường ngày:

• Trong bữa ăn, nói về món ăn bằng các giác quan, như "sữa chua này ngọt" hay "nghe tiếng ngũ cốc kêu". Cho bé tham gia các việc an toàn.
• Khi mặc quần áo, dùng những câu ngắn để mô tả từng bước, như "một tay vào, hai tay vào".
• Khi ra ngoài, chỉ cho bé nghe tiếng xe, tiếng chim. Nếu bé quay về phía một âm thanh, hãy đi theo sự chú ý của bé và nói về điều đó.
• Đưa ra lựa chọn đơn giản như "Con muốn quả táo hay quả cam?".
• Dùng nồi, chảo hoặc chùm chìa khóa làm nhạc cụ, vẽ cùng bé và vừa vẽ vừa trò chuyện.
• Hát những bài có động tác, nhìn vào mặt bé khi hát, và chơi các trò giả vờ đơn giản như tiệc trà của gấu bông.

Từ 2 đến 3 tuổi: mở rộng câu nói

• Khi bé nói câu đơn giản, hãy thêm vài từ để câu dài hơn.
• Gọi tên bé ở đầu câu và cho bé thời gian trả lời câu hỏi.
• Dạy nhóm từ, ví dụ cho bé xem quả bóng, gấu bông, lục lạc và gọi chung là "đồ chơi".
• Vừa làm việc nhà, đi chợ, nấu ăn vừa nói chuyện với bé.

Môi trường yên tĩnh và màn hình

NHS khuyên tắt tivi và radio khi trò chuyện vì tiếng ồn nền làm bé khó lắng nghe. Theo NHS, nên tránh cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình. Nếu có dùng, hãy chọn hoạt động cùng xem và cùng tương tác với bé. Với bé 18 đến 24 tháng, hãy hạn chế thời gian xem tivi hằng ngày và ưu tiên truyện, trò chuyện.

Gia đình nói nhiều ngôn ngữ

NHS cho biết gia đình song ngữ có thể dùng ngôn ngữ nào bạn cảm thấy thoải mái, vì trẻ thích nghi tốt. Điều này hữu ích với gia đình nói tiếng Việt cùng tiếng địa phương hoặc ngoại ngữ.

Khi nào nên trao đổi với chuyên gia

Trẻ học nói ở những độ tuổi khác nhau. Tuy vậy, nếu bạn lo lắng về lời nói hay sự phát triển của bé bất cứ lúc nào, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc nhân viên y tế theo dõi sức khỏe cho bé. Họ có thể trấn an, tư vấn thêm hoặc giới thiệu bé đến chuyên gia ngôn ngữ trị liệu nếu cần. Nếu bé đi nhà trẻ, bạn cũng có thể trao đổi thêm với cô giáo.

Lời nhắn

Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ, đều đặn mỗi ngày. Sự hiện diện, ánh mắt và giọng nói của bạn chính là món quà lớn nhất cho con.