Chế độ ăn và lối sống nên chuẩn bị trước khi mang thai

Lưu ý: nội dung dưới đây dựa trên hướng dẫn của CDC (Hoa Kỳ) và NHS (Anh). Cách tiếp cận và thực hành tại Việt Nam có thể khác, vì vậy bạn nên hỏi bác sĩ hoặc cơ sở y tế nơi mình khám. Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Ăn uống lành mạnh từ trước khi có thai

NHS cho biết một chế độ ăn lành mạnh giúp cơ thể khỏe mạnh cả trước và trong thai kỳ. Bạn có thể xem đây là cơ hội để làm quen dần với bữa ăn cân đối, thay vì đợi đến khi có thai mới thay đổi đột ngột. Các thực đơn cụ thể cho mẹ bầu đã được nói ở bài khác trên mevabe về chế độ ăn lành mạnh cho mẹ bầu.

Giữ cân nặng ở mức phù hợp

Cả CDC lẫn NHS đều nhắc đến cân nặng:

• CDC khuyên đạt và duy trì cân nặng hợp lý, vì thừa cân hoặc thiếu cân đều đi kèm các nguy cơ cho sức khỏe.
• NHS cho biết cân nặng quá thấp hoặc quá cao có thể khiến việc có thai khó khăn hơn.
• NHS gợi ý bạn có thể hỏi bác sĩ gia đình (GP) nếu cần hướng dẫn kiểm soát cân nặng.

Điều này không có nghĩa là bạn phải tự đặt ra con số hay chế độ ăn kiêng khắc nghiệt. Nếu băn khoăn về cân nặng của mình, hãy hỏi bác sĩ để được đánh giá riêng cho từng người.

Rượu bia

CDC nêu rõ rằng chưa có mức uống rượu nào được biết là an toàn khi đang mang thai hoặc khi đang cố gắng có thai. Rượu có thể gây hại ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ, kể cả khi bạn chưa biết mình đã có thai. Theo CDC, rượu liên quan đến sảy thai, sinh non, thai chết lưu, đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS) và nhóm rối loạn phổ rượu ở thai nhi (FASD). NHS cũng khuyên tránh uống rượu khi chuẩn bị có thai.

CDC nhấn mạnh rằng dừng lại lúc nào cũng có lợi. Nếu bạn khó tự bỏ, hãy liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở hỗ trợ cai nghiện để được giúp đỡ.

Thuốc lá và các chất gây nghiện

• CDC khuyên ngừng uống rượu, hút thuốc và dùng một số chất gây nghiện khi chuẩn bị có thai. Nếu không tự bỏ được, hãy liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở hỗ trợ tại địa phương.
• NHS khuyên tìm sự hỗ trợ để bỏ thuốc lá, và tránh ma túy. Bác sĩ có thể giúp nếu bạn cần.
• Nếu bạn hoặc người thân khó bỏ, đừng tự trách mình, hãy tìm đến nhân viên y tế.

Thuốc, vitamin và thực phẩm bổ sung

CDC khuyên bạn trao đổi với bác sĩ về mọi loại thuốc đang dùng, gồm thuốc kê đơn, thuốc không cần đơn, thực phẩm bổ sung và vitamin. NHS nhắc rõ rằng bạn không nên tự ý ngừng thuốc được kê đơn trước khi nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia điều trị. NHS cũng gợi ý cả bạn và bạn đời nên hỏi bác sĩ nếu đang dùng thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn hay thảo dược.

Về vitamin, NHS đề cập đến axit folic và vitamin D. CDC cũng khuyến nghị axit folic hằng ngày, bắt đầu ít nhất một tháng trước khi mang thai, nhằm giúp phòng một số dị tật nghiêm trọng ở não và cột sống của thai nhi. Phần này đã được trình bày chi tiết ở bài về axit folic trước khi mang thai, bạn nên hỏi bác sĩ về loại và cách dùng phù hợp với mình.

Những việc khác CDC nhắc đến

Ngoài các mục trên, CDC còn gợi ý:

• Trao đổi với bác sĩ trước khi có thai về tiền sử sức khỏe, bệnh lý hiện có, lối sống và thói quen.
• Trao đổi với bác sĩ về tiêm chủng (vắc xin) trước khi có thai.
• Tránh tiếp xúc với hóa chất và chất độc hại.
• Tìm hiểu tiền sử sức khỏe của gia đình.
• Chăm sóc sức khỏe tinh thần của bản thân.

Việc khám trước khi mang thai được đề cập riêng trong bài khám sức khỏe trước khi mang thai.

Khi nào nên hỏi bác sĩ

Hãy hẹn gặp bác sĩ nếu bạn:

• Đang dùng thuốc kê đơn hoặc thảo dược và dự định có thai.
• Có bệnh mạn tính hoặc tiền sử sản khoa đáng lưu ý.
• Gặp khó khăn khi bỏ rượu, thuốc lá hoặc các chất gây nghiện.
• Lo lắng về cân nặng hoặc chế độ ăn của mình.

Chuẩn bị trước khi mang thai không đòi hỏi sự hoàn hảo. Mỗi thay đổi nhỏ, như bỏ rượu, ăn uống đều đặn hơn hay trò chuyện sớm với bác sĩ, đều là một bước đáng giá cho hành trình sắp tới.